پرتال دانشگاهی کشور پرتال دانشگاهی کشور
University Portal of Iran

کلمات مرتبط

    نتایج کارشناسی ارشد 97 نتایج ارشد 97 دفترچه کارشناسی ارشد دانشگاه آزاد امریه سربازی استخدام تامین اجتماعی استخدام شرکت نفت استخدام آموزش و پرورش استخدام بانک پذیرش بدون کنکور منابع کارشناسی ارشد منابع دکتری استخدام شهرداری آگهی استخدام پليس استخدام نیروی انتظامی لیست همایش های بین المللی لیست سمینار لیست کنفرانس سالن همایش مقاله ISI دانشگاه پيام نور استخدام بانک پاسارگاد سازمان سما استخدام بانک شهر استخدام بانک گردشگری آگهی استخدام بانک صادرات استخدام بانک پارسیان پودمانی علمی کاربردی 97 استخدام دولتی استخدام استانداری استخدام آتش نشانی استخدام وزارت نيرو استخدام ديپلم استخدام برنامه نویس استخدام حسابدار نمونه سئوالات کارشناسی ارشد نمونه سئوالات دکتری ارزشیابی مدرک دانشگاه پیام نور فراگير دانشپذير مدرک دیپلم مدرک کارشناسی انتخاب رشته کنکور سراسری 97 عدح.هق daneshgah پردیس دانشگاهی شهریه دانشگاهها آگهی استخدام تهران azad karshenasi arshad kardani peyvasteh azmoon konkoor mba مجازی mba یکساله مدرک mba
 اخبار دانشگاهی کشور / ارتباطات          09 اسفند 1389 - 28 February 2011




سیّدحمید مولانا یکی از اندیشمندان عرصه ارتباطات در امور بین‌الملل است؛ که به‌ داشتن نظرات انتقادی نیز معروف است. نظریات وی در توسعه و ارتباطات، او را در ردیف کسانی قرار داده که به ارتباطات توسعه‌بخش اعتقاد دارند. اکثریت مطالعات او پیرامون کشورهای جهان سوم و برای توسعه آن‌هاست. نظریه وحدت‌گرا رهایی‌بخش او مبیّن همین موضوع است.
زندگی‌نامه[1]
سیّدحمید مولانا در 6 اسفند 1315 در یك خانواده مذهبی، علمی و روحانی در تبریز بزرگترین شهر آذری‌زبان ایران متولد شد. پدر بزرگ او آیت‌الله سیدمحمد مولانا از علما و مجتهدین تبریز در زمان مشروطه بود.
او در سن 19 سالگی، پس از سردبیری روزنامه دانش‌آموزی "دانش آموز"، سردبیر نشریه كیهان فرهنگی شد. یكسال بعد، مسئولیت صفحه اقتصادی روزنامه كیهان را به‌عهده گرفت. وی در سال 1337 در سن 22 سالگی برای ادامه تحصیل عازم امریكا شد.
مولانا لیسانس و فوق لیسانس خود را در رشته اقتصاد و سیاست در دانشگاه "نورث وسترن" شیكاگو به اتمام رساند و پس از اخذ مدارك فوق، بورسیه تحصیلی رشته جدیدالتأسیسی را كسب كرد؛ كه بعدها رشته‌های قبلی را در انضمام رشته جدید، یعنی "روابط بین‌المللی و ارتباطات جسمانی" پیاده كرد و مثمر آثاری چند از خود شد. او اولین دانشجوی ایرانی و در واقع اولین دانشجوی خارجی در امریكا بود، كه موفق به اخذ دكترای رشته‌ی فوق گردید. موضوع پایان‌نامه دكتری وی، پیرامون "تاریخ و سیر ارتباطات اجتماعی در ایران" بود.
مولانا طبق گفته خودش پس از پایان دكترا در حدود سال‌های 1963-1962 (1342-1341) به چند موضوع مهم پی برد:
1.  علم و هنر "ارتباطات و اطلاعات"، خیلی وسیع‌تر از آن است كه تصوّر می‌شود و در واقع، این علم پایه همه نظام‌ها و سیستم‌های بشری و جهانی است.
2.  این پدیده باید از طریق مطالعات و تحقیقات میان‌رشته‌ای با ابعاد مختلف و همه‌جانبه و احاطه بر علوم اجتماعی و فلسفی و طبیعی مطالعه شود.
3.  علوم روابط بین‌المللی، باید با "ارتباطات و اطلاعات" تلفیق شود.
4.  در برنامه این رشته، باید تحوّل اساسی به‌وجود آید.
سیّدحمید مولانا مشاور چندین سازمان بین‌المللی از جمله سازمان ملل و یونسکو و به‌مدت چندین سال رئیس انجمن بین‌المللی پژوهش در علوم ارتباطات بوده است. مولانا، هم اکنون مشاور امور بین‌الملل دکتر محمود احمدی‌نژاد رئیس جمهور اسلامی ایران است.
آثار و تألیفات
از ایشان بیش از 30 كتاب و صدها مقاله و نوشتار به زبان‌های مختلف نوشته و ترجمه شده است. بیشتر آثار ایشان به زبان انگلیسی است؛ که بعضی از آثارش نیز توسط اساتیدی چون یونس شكرخواه به فارسی ترجمه شده‌اند.[2] برخی آثار ایشان به شرح زیر است:
1.  گذر از نوگرایی؛ این کتاب نقد سرمایه‌داری، نوگرایی، مکتب نوسازی، مکتب سوسیالیستی و به‌طور کلی نظام‌های غربی و پیشرفته است؛ که در طول تاریخ، کشورهای ضعیف را به استثمار کشیده و آن‌ها را تحقیر و ناکارآمد کرده‌اند. از نظر مولانا غرب، حتی علم را نیز به استثمار درآورده و آن‌طور تعریف کرده‌اند که به‌نفع غرب و برای تحقیر کشورهای دیگر باشد. او می‌گوید: «به‌عنوان نمونه، این مفهوم توسعه به‎خوبی از گوتیرز روحانی اهل پرو که یک فعّال اجتماعی نیز هست، ترسیم شده است: اصطلاح "توسعه" حاوی یک بار معنایی تحقیرآمیز است ... و به‎تدریج می‎رود تا جای خود را به اصطلاح "رهایی" واگذار کند.»[3] مولانا آینده جهان را در الگوی وحدت‌گرا-رهایی‌بخش به‌سمت توجه به کشورهای در حال رشد ارزیابی کرده است.
2.  ارتباطات جهانی در حال گذار؛ مولانا در این کتاب، ارتباطات جهانی را در حال گذار و تغییر از شیوه‌های موجود به شیوه‌های دیگر می‌داند. به‌نظر او مفهوم دولت از مدل قبلی خود در حال متحول شدن و حرکت به‌سوی یک شیوه گتو-دولت(Ghetto-State) است؛ که نه استقلال و نه حاکمیت تعریف‌شده فعلی را نخواهند داشت. وی، در این کتاب به مفهوم امّت در اسلام، تبلیغ، حکومت اسلامی و جایگاه ولی فقیه در مکتب شیعه صحبت می‌کند و آن‌را بهترین مدل ارتباطی در گذشته، حال و آینده معرفی می‌کند.[4]
3.  سیر ارتباطات اجتماعی در ایران؛ این کتاب پایان‌نامه دکتری ارتباطات بین‌الملل مولاناست، که پیرامون ایران و با تأکید بر ارتباطات سنّتی، از جمله، بازار، مسجد، قهوه‌خانه و … نگاشته شده است. این اثر، اوّلین كتابی است كه از ایشان به زبان فارسی در ایران چاپ و در سال 1358 توسط دانشكده ارتباطات اجتماعی ایران منتشر شده است.
از آثار دیگر ایشان می‌توان به "ظهور و سقوط مدرن"، "امریکا و فاجعه جهانی"، "جامعه مدنی" و … اشاره کرد. از وی مقالات، سخنرانی‌های علمی در دانشگاههای معتبر دنیا، مطالعات موردی و … نیز به ثبت رسیده است.
فعالیت‌های علمی– فرهنگی
1.  پایه‌گذاری برنامه مطالعات عالیه ارتباطات جهانی؛ در سال 1968 كه تا قبل از بازنشستگی و مراجعت به ایران، ریاست آن‌را به‌عهده داشت،  با پایه‌گذاری این برنامه،‌ شالوده اصلی رشته ارتباطات، ابتدا در امریكا و سپس در نقاط دیگر دنیا ریخته شد و درجات فوق لیسانس و دكترا به دانشجویان اعطا شد.
2.  ریاست انجمن بین‌المللی پژوهش در علوم ارتباطات و رسانه‌ها؛ از سال 1994 تا 1998، مولانا خودش به‌مدت 32 سال عضو این انجمن بود؛ كه به‌عنوان اولین رئیس آسیایی، جهان سوّمی، مسلمان و ایرانی این انجمن، محسوب می‌شود.
3.  جوایز متعدد علمی؛ از جوایز متعدد ایشان می‌توان به جایزه ممتاز تحقیق جهانی "كنگره جهانی انجمن ارتباطات بین‌الملل" برلین در سال 1976 (1356) و لوح افتخار استادی ممتاز دانشگاه امریكن در سال 1992، اشاره کرد. قسمتی از متن لوح مذكور این‌گونه است:
«حمید مولانا! رهبری اندیشمندانه شما در رشته ارتباطات بین‌المللی در سراسر جهان شناخته‌شده و مورد احترام است .... شما در دوازده كشور، سمت استادی، سخنوری و دانشمندی مهمان را به‌عهده داشته‌ و در سمت مشاورت با مؤسسات "یونسكو" و "سازمان ملل متحد" كار كرده‌اید. مسائل مهمی كه اكنون در رأس محیط تغییردهنده سریع جهانی است، موضوعاتی است كه شما سال‌ها در دانشكده خدمات بین‌المللی و "برنامه مطالعات ارتباطات بین‌المللی"، آن‌ها را مطرح نموده و از آن‌ها صحبت كرد‌ه‌اید. ... تألیفات شما وسیع و بسیار پردامنه است. ... ما اكنون با اهداء این جایزه افتخاری، جهت دانشمندیِ ممتاز، تحقیق و سایر خدمات حرفه‌ای از شما تجلیل می‌كنیم.»[5]
دانشگاه مذكور چند سال، ایشان را به‌خاطر فعالیت‌های علمی‌اش به‌عنوان دانشمند سال معرفی كرده است.[6]
آراء و اندیشه‌های مولانا
1.  الگوی وحدت‌گرا رهایی‌بخش؛ ناصر باهنر در برداشت از این الگو، که مولانا ارائه کرده، می‌نویسد: «توجه او به موضوع فرهنگ و نقش مهم سنّت در جوامع در حال توسعه، نظریه‌ی مدرنیته، به‌ویژه نظریه‌های كلاسیك آن‌را به نقد كشیده و دیدگاه متفاوت او به فرهنگ و رسانه‌های جمعی و ارتباطات سنّتی، افق‌های نوینی را در موضوع مورد بحث، به‌ویژه بر اندیشمندان و سیاستگذاران جوامع در حال توسعه باز كرده است. نظریه او در مجموعه نگرش‌های ساختارگرا قرار دارد و ارائه‌دهنده الگوی وحدت‌گرا–رهایی‌بخش است.»[7]
«وحدت‌گرایی در فلسفه، به مكتبی اطلاق می‌شود، كه تلاش می‌كند، پیچیدگی‌های مادّی و ذهنی هستی را مظاهر تجلّی یك حقیقت بنیادی نشان دهد و به‌وحدت حیات و پیوستگی متقابل همه اشیا اشاره می‌كند. این مكتب كه به یگانگی معتقد است، در برابر تكثّرگرایی قرار دارد. رهایی‌بخش در اینجا به مفهوم آزادشده از الزامات و اسارت شخصی است، نوعی از رهایی‌بخشی كه در درون فرد تحقق می‌یابد.»[8]
مولانا در مدل خود که مدل همگرا نیز خوانده می‌شود، ارتباطات سنّتی را مهمترین ابزار جهان سوم در ارتباطات خود معرفی می‌کند؛ وی می‌گوید: «این كانال‌ها [كانال‌های سنّتی ارتباطات] كه از آن‌ها به ارتباطات شفاهی تعبیر می‌شود، شامل طیف متنوعی است؛ كه در برخی از این كشورها كاركردهای مشابهی با وسایل ارتباط جمعی پیدا كرده و در رسانه‌های سنتی با مدرن، همگرایی‌هایی به‌وجود آمده است. كاركردهای آموزشی و تحرّك سیاسی مساجد دایر، از آن جمله است.»[9]
مولانا در مدل همگرا، با تکیه بر مفاهیم حکومت و ارتباطات در اسلام، فرایند تبلیغ را به‌عنوان شاخص ارتباطات اجتماعی در اسلام، محور قرار می‌دهد: وی اصول تعیین‌كننده مرزهای اخلاقی تبلیغ در اسلام را چهار چیز می‌داند:
1.  «توحید
2.  امر به معروف
3.  و نهی از منكر
4.  امّت یا جامعه
ارتباط بین فرهنگی و بین‌المللی (در اینجا تأكید بر ملّیت است نه دولت–ملت) عناصر ضروری امّت اسلامی است.»[10]
باهنر، این بحث مولانا را این‌گونه خلاصه می‌کند: «او تبلیغ را نظریه ارتباطات و اخلاق در اسلام می‌داند؛ كه برای شناخت آن باید به چهار اصل مهم پایه در اسلام اشاره داشت. "توحید" به‌عنوان یك نظریه وحدت‌گرای اطلاعاتی و ارتباطاتی، "امر به معروف و نهی از منكر" به‌عنوان نظریه مسئولیت، راهنمایی و عمل، "امّت"، به‌عنوان مفهوم جامعه جهانی و "تقوی" به‌عنوان نشان‌گر سیستم اخلاقی تبلیغ در اسلام.[11]
2.  گتو-دولت؛[12] مولانا آینده جهان را متفاوت‌تر از امروز و دیروز می‌بیند. به اعتقاد او، «کشورهای مختلف به‌معنای واقعی استقلال و حاکمیت نخواهند داشت. او می‌گوید: با زیر سؤال رفتن مطلق بودن ملیّت و ناتوانی دولت–ملت‌ها در تدارك امنیّت و خدمات مورد تقاضای شهروندان، نوعی حس بی‌پشتوانگی (Allchorlessness) اشاعه می‌یابد. هویّت فرهنگی، مدعیات قومی و طایفه‌گرایی مدرن، نشانه‌‌های پدیده‌هایی هستند كه در جستجوی تفكر سیاسی محلی‌اند.»
«در حقیقت، دوره پس از جنگ سرد، بعد جدیدی را به آرایش سیستم‌های سیاسی در روابط بین‌الملل افزوده است؛ كه من آن را گتو-دولت(Ghetto-states) نامیده‌ام. گتو-دولت‌ها از حاكمیت، حقوق قانونی و نمایندگی بین‌المللی خاصّ دولت‌های قانونی برخوردار نیستند. بوسنی و هرزوگوین و سومالیا نمونه‌هایی از این دولت‌ها هستند.»
«این مجموعه سرزمینی و ملی جداشده و تجزیه‌شده، اكنون به جزایر تك افتاده یا به اصطلاح "پناهگاه‌های امن"(safe havens) در درون دریای دولت‌ها تبدیل شده‌اند.»
وی در ادامه پیشگویی‌های خود، در رابطه با آینده ارتباطات جهانی می‌گوید: «با تغییراتی كه به‌وقوع می‌پیوندد، بسیاری از به اصطلاح دولت‌-ملت‌ها، تنها نقش رسیدگی به موضوعات محلّی و شخصی را برعهده خواهند داشت و تصمیم‌گیری‌های كلان اقتصادی و ارتباطی را به سازمان‌های منطقه‌ای، فراملّی و بین‌المللی واگذار خواهند كرد.»
«در عین حال كه دولت‌ها به‌طور كلی حقوق حاكمیت‌شان را از دست می‌دهند (اغلب درست در همان نقطه‌ای كه برای نفع خود استقلال به‌دست آورده‌اند)، برخی دولت‌ها، توانایی‌شان را برای تجاوز به حاكمیت دیگران، خواسته یا ناخواسته حفظ خواهند كرد.»
3.  آراء انتقادی؛ مولانا را باید در زمره اندیشمندان انتقادی به‌حساب آورد. او نظام سرمایه‌داری را بزرگترین مشکل انسان‌ها و بشریت قلمداد کرده و از تعریف علم گرفته تا تبلیغات بازرگانی جهانی منتسب به غرب را به نقد می‌کشد. او پیوند بین ارتباطات و سرمایه‌داری را این‌گونه توصیف می‌کند: «روش‌شناسی در ادبیات و ساختار نهادی رشته پژوهش ارتباطات جمعی را می‌توان دنباله‌رو رشد سرمایه‌داری و رسانه‌های جمعی دانست. با محقّقانی همچون پل لازارسفلد از دفتر تحقیقات اجتماعی كلیسا، هدلی كانزیل از مؤسسه تحقیقات اجتماعی بین‌المللی پرینتسون و ایئل موسولاپول از مؤسسه تكنولوژی ماساچوست، روند سرمایه‌گذاری دولت در طی این دوران، به‌نفع برخی برنامه‌ها، تأثیر نیرومندی داشته است. این امر، قویّا در گزینش كسانی كه سخن  معتبری در این زمینه دارند، را تحت تأثیر قرار می‌داد؛ كسانی كه به‌عنوان رهبر شناخته می‌شدند و این‌كه كدام‌یك از الگوهای علمی رقیب، در خصوص ارتباطات باید موضوع سرمایه‌گذاری، تحقیق و تشویق باشد. این كار، پژوهش ارتباطات را به‌سمت مطالعات خبری و تبلیغات نظامی سوق می‌داد. به‌علاوه، فرصت را برای بحث آزاد، تنگ می‌كرد و راه را برای آن‌چه كه ممكن است میان پژوهش‌گران و مؤسساتی كه ارتباطات جمعی را به‌عنوان ابزار مدیریت اجتماعی و به‌مثابه سلاحی در اختلافات اجتماعی قلمداد می‌كند، هموار می‌ساخت.»[13]
مولانا درباره تبلیغات بازرگانی و نقد آن، طی یک مقاله می‌گوید: «توسعه روزافزون صنعت تبلیغات بازرگانی، باعث شده است تا این امر به یكی از پدیده‌های بسیار مهم جوامع امروزی تبدیل شود و در حوزه‌ها و رشته‌های علمی مختلف مورد بحث و بررسی قرار گیرد. هرچند بازار جهانی این صنعت، در طول نیم‎قرن گذشته افت و خیزهای بسیاری داشته، اما همواره نقش پررنگ ایالات متحده و در مرحله‌ی بعد، سایر كشورهای صنعتی بزرگ، در آن مشهود بوده است. توجه به این مسئله و نیز سازوكارهای حاكم بر این بازار و گسترش بی‌حد و حصر آن به‎ویژه از طریق قالب‌های جدیدی چون اینترنت، چالش‌های بسیاری را در نظام‌های ارزشی و فرهنگی كشورهای مختلف، به‌خصوص كشورهای در حال توسعه به‎وجود آورده است. تبلیغات بازرگانی، امروزه به‎عنوان تهدیدی برای "فضای عمومی" در این كشورها محسوب می‌شود. مطالعه‌ی انتقادی وضعیت ایران نشان می‌دهد، كه نظام تبلیغات بازرگانی در وضعیت نه چندان مناسبی قرار دارد و جای خالی قوانین و سیاست‌های كنترلی و بازدارنده در این زمینه كاملاً مشهود است.»[14]
با این‌همه، مولانا آینده پیشرفت تکنولوژی را در نهایت، به‌نفع کشورهای در حال توسعه و جهان سومی می‌داند. او اعتقاد دارد، نتیجه این پیشرفت، توجّه به کشورهای در حال رشد را افزایش خواهد داد و این توجه، شکل ارتباطات جهانی را تحت تأثیر قرار خواهد داد. هنسون و نارولا می‌نویسند: «توجه به ملل در حال توسعه، بعد از جنگ جهانی دوم در میان دانشگاهیان از شدت بیشتری برخوردار شد؛ چون همان‌گونه كه مولانا(1986) گفته است، روش‌های جدید تحقیق، شكل گرفته و توجه به این كشورها، به‌دلیل رهایی از سلطه قدرت‌های استعماری و همچنیین تأثیر تكنولوژی‌ در كاستن فاصله میان كشورها، افزایش یافته است.»[15]


[1]. فیضی تبریزی، کریم؛ طنین تعهد، تهران، شکوفه یاس، 1380، چاپ اول، ص19 تا 76.
[2]. فیضی تبریزی، کریم؛ ص87- 86.
[3]. مولانا، سیدحمید؛ گذر از نوگرایی، یونس شکرخواه، تهران، مرکز مطالعات و توسعه رسانه‌ها، 1371، ص64.
[4]. مولانا، حمید؛ ارتباطات جهانی در حال گذار، تهران، سروش، 1384، چاپ اول، ص179-180.
[5]. فیضی، کریم؛ ص126-117.
[6]. همان، ص126.
[7]. باهنر، ناصر؛ رسانه‌ها و دین، تهران، سروش، 1387 ، ص28 و 29.
[8]. همان، ص44.
[9]. همان، ص49.
[10]. مولانا، حمید؛ ارتباطات جهانی در حال گذار، ص158.
[11]. باهنر، ناصر؛ ص51.
[12]. مولانا، حمید؛ ارتباطات جهانی در حال گذار، ص256 تا 258.
[13]. مولانا، حمید؛ ارتباطات جهانی در حال گذار، ص14و 15.
[14]. مولانا، حمید؛ آن سوی تبلیغات بازرگانی جهانی- واقعیت‎ها و چالش‎ها، سایت مرکزمطالعات و توسعه رسانه‌ها، فصلنامه رسانه، پاییز 1387، شماره 75 و http://www.rasaneh.org/persian/page-view.asp?pagetype=medianews&id=42&search=%CA%C8%E1%ED%DB%C7%CA%20%C8%C7%D2%D1%90%C7%E4%ED .
[15]. هنسون، جریس و نارولا، اوما؛ تکنولوژی‌های جدید ارتباطی در کشورهای در حال توسعه، داوود حیدری، تهران، مرکز مطالعات و تحقیقات رسانه‌ها، 1384، چاپ چهارم، ص61.


منبع : پژوهه

خبرنامه - شبکه های اجتماعی

آمار سایت

    تندیس جشنواره

    pagerank