پرتال دانشگاهی کشور پرتال دانشگاهی کشور
University Portal of Iran

کلمات مرتبط

    نتایج کارشناسی ارشد 97 نتایج ارشد 97 دفترچه کارشناسی ارشد دانشگاه آزاد امریه سربازی استخدام تامین اجتماعی استخدام شرکت نفت استخدام آموزش و پرورش استخدام بانک پذیرش بدون کنکور منابع کارشناسی ارشد منابع دکتری استخدام شهرداری آگهی استخدام پليس استخدام نیروی انتظامی لیست همایش های بین المللی لیست سمینار لیست کنفرانس سالن همایش مقاله ISI دانشگاه پيام نور استخدام بانک پاسارگاد سازمان سما استخدام بانک شهر استخدام بانک گردشگری آگهی استخدام بانک صادرات استخدام بانک پارسیان پودمانی علمی کاربردی 97 استخدام دولتی استخدام استانداری استخدام آتش نشانی استخدام وزارت نيرو استخدام ديپلم استخدام برنامه نویس استخدام حسابدار نمونه سئوالات کارشناسی ارشد نمونه سئوالات دکتری ارزشیابی مدرک دانشگاه پیام نور فراگير دانشپذير مدرک دیپلم مدرک کارشناسی انتخاب رشته کنکور سراسری 97 عدح.هق daneshgah پردیس دانشگاهی شهریه دانشگاهها آگهی استخدام تهران azad karshenasi arshad kardani peyvasteh azmoon konkoor mba مجازی mba یکساله مدرک mba
 اخبار دانشگاهی کشور / بازاریابی          10 اسفند 1389 - 01 March 2011


واژه قرض از باب قرض یقرض قرضا و به‌معنای قطع‌كردن است.[1]زمانی گفته می‌شود فردی به دیگری قرض داده است که قرض‌دهنده مالی را از خود جدا كرده و به دیگری داده باشد.[2]
وام و قرض اصطلاحی را نیز قرض گویند به این جهت که شخص، رابطه مالکیت با بخشی از اموال خود را قطع کرده و به دیگری می‌دهد، به این نیت که خود مال یا بدل آن‌را در آینده به او بدهند.[3]
قرض از عقود معوضه است كه در آن مال از ملك قرض‌دهنده منتقل می‌شود و در برابر آن ذمّه قرض‌گیرنده مشغول می‌گردد.[4] به‌بیان دیگر، قرض‌دهنده به‌وسیله‌ی قرض، مالکیت یک امر عینی را به مالکیت یک امر اعتباری تبدیل می‌کند و تضمین بازپرداخت اصل مال نیز ناشی از عقد قرض یعنی معوضه بودن آن است.در مقابل، قرض ربوی، قرضی است که در آن زیاده شرط شده باشد؛ که در اسلام چنین قرضی جایز نیست. البته هر قرض غیر ربوی نیز قرض‌الحسنه نیست؛ چراکه "قرض‌الحسنه" نوع خاصی از قرض است؛ که اگرچه از جهت فقهی و حقوقی تحت عقد قرض مطرح می‌شود و همان احكام را دارد، ولی شرایط خاصی مثل "نیازمند ‌بودن وام‌گیرنده"و "انگیزه‌های معنوی و اخروی قرض‌دهنده"، آن‌را از دیگر موارد قرض جدا می‌كند.[5]
در اصطلاح فقهی و حقوقی قرض عبارت است از «تملیك مال به دیگری، به‌شرطی كه قرض‌گیرنده ادای خود آن مال یا مثل آن و یا قیمت آن‌را ضامن شود و تعهد کند».در عقد قرض شرط زیادی جایز نیست؛ بنابراین، "بدون ربا بودن"شرط اساسی جواز قرارداد قرض است.[6]
اوراق قرض‌الحسنه نیز اوراق بهاداری است که براساس قرارداد قرض بدون بهره منتشر می‌شود و به‌موجب آن، ناشر اوراق به‌میزان ارزش اسمی آن‌ها به دارندگان اوراق بدهکار است و باید در سررسید به آنان بپردازد.[7] این اوراق كه با مجوز بانك مركزی چاپ، و منتشر می‌شوند، دارای مبلغ و مدّت معین هستند و در صورتی‌كه موضوع (ازدواج، مسكن و ...)روی آن درج شود، دربرانگیختن انگیزه جهت اختصاص وجوه مؤثرتر است.این اوراق را كمیته امداد، بانک‌ها و صندوق‌ها عرضه می‌کنند و تمام وجوه باید به‌حساب خاص كمیته امداد واریز شود. در اوراق مزبور، تضمین می‏شود كه وجوه تخصیص‌یافته در مدّت تعیین‌شده به قرض‌دهنده بازپرداخت می‏شود. بازپرداخت این وجوه از طریق بانک‌ها یا كمیته امداد میسّر می‌شود. این اوراق، بی‌نام است و دارنده آن، مالک آن شمرده می‌شود. همچنین این اوراق قابلیت فروش قبل از سررسید را نزد مرجع فروشنده دارد.[8]
اوراق قرض‌الحسنه ابزار مناسبی برای تقویت نهاد قرض‌الحسنه و گسترش آن در جوامع اسلامی است.بر این اساس، در کشورهای مختلف اسلامی از جمله ایران، برخی اندیشمندان مسلمان چنین ابزار مالی خیرخواهانه‌ای را طراحی کردند که در برخی از کشورها اجرا نیز شده است.[9]
صندوق‏های قرض‏الحسنه در ایران[10]
در سال 1348 شمسی، نخستین صندوق قرض‏الحسنه در یكی از مساجد جنوب تهران به‌نام "صندوق ذخیره جاوید"با سرمایه اولیه یكصد و چهل هزار ریال تشكیل شد.این صندوق كه با هدف كمك به محرومان و نیازمندان و مبارزه با رباخواری تأسیس شده بود، ابتدا كمك های بلاعوض می‏داد و پس از مدتی به پرداخت قرض‏الحسنه مبادرت ورزید.
بعد از این، صندوق‏های متعددی در تهران و شهرهای گوناگون تأسیس شد؛ به‌‌طوری‌كه در سال 1358 تعداد صندوق‏ها از 200 مورد گذشت. بروز برخی مسائل سیاسی ـ اقتصادی در سال 1367 موجب ركود قابل توجهی در فعالیت ظاهری این صندوق‌ها شد.
پس از پیروزی انقلاب و گرایش مردم به امور معنوی و حمایت مسؤولان، صندوق‏های قرض‌الحسنه، رشد چشمگیری یافت و اكنون گرچه آمار دقیقی در دست نیست؛ ولی طبق گزارش نیروی انتظامی تعداد آن‌ها در سال 1379از مرز 6000 صندوق می‌گذرد و مطابق آخرین اطلاعات، حدود 5000 صندوق در كشور فعّال هستند كه با شعبه‌‌هایشان به حدود 7000 صندوق بالغ می‌شود.
اهمیت قرض‌الحسنه
اهمیت قرض (بدون ربا) را باید در دو نكته اساسی جستجو نمود: نخست این‌كه حرمت ربا یكی از اصول ثابت نظام اقتصاد اسلامی است و قرض و مشاركت به‌عنوان دو بدیل جهت حذف ربا، در این نظام مطرح‌اند؛ پس قرض می‌تواند یكی از عناصری باشد كه بستر مناسبی را جهت شكل‌گیری نظام اقتصاد اسلامی مهیا نماید. دیگر این‌كه معمولا در دوران جوانی شرایط تهیه درآمد آسان نیست و قرض، نقش اساسی در تثبیت و تنظیم رفتار مصرفی فرد دارد.[11]
ویژگی‌های اوراق قرض‌الحسنه
عنوان؛ از آن‌جا كه هدف مهم نهاد قرض‌الحسنه، رفع نیازهای اساسی افراد همچون ازدواج، مسكن، اشتغال، تأمین كالاهای بادوام مصرفی است، جهت برانگیختن انگیزه‌های معنوی یا اخروی صاحبان وجوه می‌توان یكی از این موارد را انتخاب و در اوراق منتشره درج كرد. استفاده از عنوان كلی "قرض‌الحسنه" نیز امکان‌پذیر است.
نام وام‌دهنده؛ در این قسمت، مشخصات كامل وام‌دهنده درج می‌شود. البته اوراق می‌تواند بدون نام باشد. در این‌صورت، واگذاری آن به شخص دیگر نیاز به ظهرنویسی نداشته و به همین خاطر، از نقدینگی بالاتری برخوردار خواهد بود.
مدّت؛ حداقل مدتی كه وام‌دهنده، وجوه خود را به قرض‌الحسنه اختصاص می‌دهد، باید مشخص گردد. اوراق مذكور می‌تواند با مدت‌های ثابت و معیّن (ولی متفاوت) از پیش نوشته‌شده باشد و یا هنگام خرید اوراق، با توافق طرفین مكتوب گردد. انعطاف زیاد در جهت تعیین مدت، زمینه مناسبی را برای جذب وجوه راكد فراهم می‌آورد.
مبلغ؛ اوراق مذكور باید با مبالغ معیّن و متنوّع منتشر گردد یا با توافق طرفین مبلغ آن معیّن شود. اوراق مذكور توسط بانك مركزی به‌عنوان اوراق بهادار منتشر می‌گردد و تضمین بازپرداخت آن‌ها، با كمیته امداد خواهد بود. وجوه حاصل از فروش این اوراق، در حساب جاری خاصی كه كمیته امداد در یكی از بانک‌های رسمی كشور دارد واریز می‌شود. اوراق مذكور دارای سه قسمت خواهد بود: یك قسمت نزد بانك می‌ماند، قسمتی به وام‌دهنده ارائه می‌شود و قسمت دیگر را كمیته امداد دریافت می‌كند؛ تا نسبت به چگونگی وجوهی كه در اختیار دارد، اطلاعات كامل داشته باشد.
بدیهی است پس از انقضای مدت تعیین‌شده، صاحبان وجوه به یكی از بانک‌های رسمی كشور مراجعه نموده و بانك از حساب كمیته امداد، وجوه مزبور را بازپرداخت می‌نماید. مبلغی كه در این رفت و برگشت در بانك‌ها باقی می‌ماند، می‌تواند انگیزه مناسبی جهت همكاری آن‌ها در طرح پیشنهادی باشد.
انواع اوراق قرض‌الحسنه
اوراق قرض‌الحسنه بدون جایزه؛ در این نوع، ناشر اوراق جز برگرداندن اصل مبلغ قرض داده شده پرداخت هیچ اضافه‌ای هرچند تحت عنوان جایزه را تعهد نمی‌کند. خریداران اوراق نیز تنها به قصد ثواب معنوی و اخروی اقدام به خرید می‌کنند. نمونه عملی این اوراق در کشور مالزی جریان دارد.دولت مالزی طبق قانون، اقدام به انتشار اوراق قرض‌الحسنه کوتاه‌مدت کرده و وجوه حاصل از آنها را در تأمین مالی پروژهای عام‌المنفعه و خیریه به‌کار می‌گیرند و در سررسید اوراق از محل انتشار اوراق جدید یا از محل بودجه سالانه بدهی خود به صاحبان اوراق را تسویه می‌کند.[12]
اوراق قرض‌الحسنه با جایزه؛ در این نوع اوراق، ناشر افزون بر برگرداندن اصل مبلغ قرض داده‌شده جوایز نقدی و غیر نقدی را به‌صورت قرعه‌کشی بین دارندگان اوراق توزیع می‌کند. نمونه علمی این اوراق، در کشورهای مصر و سودان جریان دارد. برای مثال وزارت پست و برق سودان برای تأمین مالی برخی پروژه‌ها، اقدام به انتشار اوراق قرض‌الحسنه با جایزه کرده و از مردم وجوهی را جمع‌آوری می‌کند. صاحبان اوراق، حق دارند هر زمان بخواهند به ناشر اوراق مراجعه کرده و پولشان را پس بگیرند.[13]
قلمرو اوراق قرض‌الحسنه[14]
اوراق قرض‌الحسنه حداقل در سه زمینه با عملکردی موفق و کارآمد همراه است:
تأمین مالی طرح‌های عام‌المنفعه؛ دولت‌ها، سازمان‌ها و مؤسسات خیریه می‌توانند بخشی از طرح‌های عام‌المنفعه را از طریق انتشار اوراق قرض‌الحسنه تأمین مالی کرده و سپس به‌تدریج از محل بودجه سالانه یا درآمد همان طرح‌ها یا انتشار اوراق قرض‌الحسنه جدید اوراق سررسیدشده را تسویه کنند.
تأمین سرمایه اشتغال اقشار کم‌درآمد؛ افراد زیادی در جوامع اسلامی هستند که اگر سرمایه اندکی به‌صورت قرض بدون بهره در اختیارشان قرار داده شود، می‌توانند وارد فعالیت اقتصادی شده و به‌تدریج اقساط بدهیشان را بپردازند.دولت‌ها، بانک‌های توسعه و مؤسسات خیریه می‌توانند با انتشار اوراق قرض‌الحسنه و جذب منابع پولی افراد خیّر، چنین فرصتی را فراهم کنند.
اعطای قرض‌الحسنه جهت نیازهای ضروری؛ افراد زیادی به‌دلایل متفاوت نیازهای موردی و مقطعی پیدا می‌کنند؛ به‌طوری که اگر مبلغ معیّنی به‌صورت قرض بدون بهره در اختیار آنان گذاشته شود، می‌تواند حوایج خویش را برآورده کنند.سپس از محل درآمد خود، به‌تدریج بدهی خود را بپردازد، دولت‌ها، بانک‌های توسعه و مؤسسات خیریه می‌توانند با انتشار اوراق قرض‌الحسنه و جمع‌آوری وجوه نیکوکاران چنین بستری را مهیا کنند.
ویژگی‌ها و آثار اقتصادی اوراق قرض‌الحسنه
1.ابزاری برای سیاست مالی؛ اوراق قرض‌الحسنه می‌تواند در مواقع نیاز به‌عنوان ابزاری برای تأمین مالی دولت در اجرای طرح‌های عام‌المنفعه به‌کار روند.بنابراین به‌عنوان ابزاری برای سیاست مالی محسوب می‌شود. البته به‌جهت غیر انتفاعی بودن آنها قلمرو محدودی خواهد داشت.
2.عدم قابلت ابزاری برای سیاست پولی؛ به‌دلیل غیر انتفاعی بودن اوراق قرض‌الحسنه و خرید و فروش آنها، براساس قیمت اسمی، زمینه برای ورود و خروج بانک مرکزی به بازار ثانوی این اوراق برای انجام سیاست پولی وجود ندارد.
3.عدالت توزیعی؛ اوراق قرض‌الحسنه به‌جهت عدم بهره در آنها و کاربردشان در طرح‌های عام‌المنفعه، تأمین سرمایه و اشتغال اقشار آسیب‌پذیر و تأمین مالی نیازهای ضروری آنان، تأثیر قابل توجهی بر عدالت توزیعی جامعه می‌گذارد و هرچه سهم این اوراق بیش‌تر شود، انتظار می‌رود فاصله طبقاتی در جامعه کمتر شود.
4.مناسب با اهداف و سلیقه‌های مردم؛ اوراق قرض‌الحسنه به‌ویژه نوع بدون جایزه آن براساس قراداد قرض بدون بهره طراحی می‌شوند. در نتیجه از نوع ابزارهای مالی غیر انتفاعی خواهند بود؛ بنابراین می‌توانند با اهداف و سلیقه‌های گروهی از افراد خیر همسو بوده و از آن استقبال شود.[15]
5. اجتناب از ربا؛ یكی از خصوصیات كلّی و مهم یك ابزار پولی در نظام اقتصادی اسلام آن است كه از تحقّق هرگونه ربا اجتناب شود. چنان‌كه ملاحظه گردید با توجه به این‌كه اوراق مذكور فاقد بهره اسمی بوده و هیچ‌گونه زیاده‌ای در جریان انتقال وجوه نیست، می‌توان اطمینان داشت كه فعالیّت این سیستم از هرگونه ربایی منزّه است.
6.استفاده از اوراق قرض‌الحسنه به‌عنوان وثیقه؛ ممكن است خیّرینی كه به خرید اوراق قرض‌الحسنه اقدام می‌كنند، از تولیدكنندگان اقتصادی كه گاه از مشتریان بانك‌ها نیز هستند، باشند. در این صورت اگر به تسهیلات بانكی نیاز پیدا كردند؛ می‌توانند در مقابل اعطای تسهیلات، از اوراق قرض‌الحسنه به‌عنوان وثیقه معتبر استفاده كنند.
7. قدرت نقدینگی اوراق قرض‌الحسنه؛ تضمین بازپرداخت اوراق در سررسید معیّن و قابلیت انتقال آن‌ها به شخص ثالث، قبل از سررسید، قدرت نقدینگی بالایی برای اوراق قرض‌الحسنه پدید می‌آورد، به‌طوری‌كه صاحبان اوراق می‌توانند در مواقع نیاز آن‌ها را به دیگران بفروشند یا به‌عنوان دین مدت‌دار بپردازند.[16]
8. قابلیت انعطاف اوراق قرض‌الحسنه؛ انعطاف اوراق از جهت مبلغ، مدت، و بانام و بی‌نام بودن، تأثیر زیادی در كارآیی آن‌ها دارد؛ زیرا می‌توان از كم‌ترین وجوه افراد كه به‌صورت راكد نگه‌داری می‌شود، در كم‌ترین زمانی كه به امر قرض‌الحسنه اختصاص می‌یابد، استفاده كامل برد. این انعطاف به كمیته امداد امكان می‌دهد با توجه به طبقه‌بندی نیازمندان، وجوه را با اقساط كوتاه‌مدت و بلندمدت توزیع نماید. هم‌چنین انعطاف بالای اوراق قرض‌الحسنه و دفترچه اقساط، امكان كنترل وجوه و سیاست‌گذاری‌های كلان را برای دولت (با همكاری كمیته امداد) فراهم می‌كند.
9.  شفافیت و هماهنگی با ماهیت قرض‌الحسنه؛ اوراق قرض‌الحسنه و دفترچه اقساط، دارای ماهیتی ساده و روان و در اشكال مشابهی چون قبض‌های آب و برق در جامعه كنونی به‌كار گرفته می‌شود. از طرف دیگر، در طرح پیشنهادی استفاده از ابزارهایی همچون جایزه و هرگونه زیاده دیگری كه با ماهیت قرض‌الحسنه ناسازگار است، وجود ندارد.
10.استفاده از وجوه راكد؛ وجوه قرض‌الحسنه از درآمد افراد است؛ كه به‌دلایل مختلفی چون ذخایر احتیاطی یا معاملاتی، به‌صورت راكد نگهداری می‌شود. هدایت این وجوه، به‌سمت جریان گردش درآمد، تأثیر به‌سزایی در حذف اختلال‌های اقتصادی و دستیابی به تثبیت اقتصادی دارد؛ به‌همین جهت لازم است دولت بتواند اطمینان حاصل نماید كه این وجوه، از جریان گردش درآمد خارج نمی‌شود. به‌كارگیری اوراق قرض‌الحسنه با توجه به طرح پیشنهادی می‌تواند چنین اطمینانی را برای دولت فراهم نماید. این وجوه كه در اختیار كمیته امداد است، می‌تواند با همكاری و هماهنگی دولت توزیع شود.
11.فقرزدایی؛ سیاست‌های فقرزدایی دولت معمولا با دو مشكل اساسی تحمّل بودجه و نبود اطلاعات كافی و شفاف نسبت به نیاز و نیازمندان واقعی، مواجه است.
در طرح پیشنهادی، دولت می‌تواند قرض‌الحسنه را به‌عنوان یك ابزار فقرزدایی در نظر گرفته و در تخصیص وجوه و هدایت صحیح آن با توجه به سیاست‌های كلان خود (اشتغال‌زایی، تأمین نیازهای اساسی و ...) با كمیته امداد همكاری ثمربخشی داشته باشد. وجود اطلاعات شفاف و تأمین وجوه از مازاد درآمد بخش خصوصی كه در طرح آمده، این دو مشكل را برطرف می‌نماید. علاوه‌بر این، در صورت صلاح‌دید، دولت می‌تواند با خرید اوراق قرض‌الحسنه قسمتی از درآمد خود را برای فقرزدایی تخصیص دهد.
12.رفع نیاز نیازمندان و اطمینان نسبت به حصول آن؛ اطمینان وام‌دهندگان به رسیدن وجوهشان به‌دست نیازمندان واقعی، نقش مهمّی در تحقق انگیزه‌های معنوی و اخروی در عرصه قرض‌الحسنه و كارآمدی آن دارد. در صورتی‌كه قسمتی از وجوه آنان به این امر اختصاص نیابد (چنان‌كه در مورد پس‌انداز قرض‌الحسنه بانك‌ها مشاهده می‌گردد) رفتار قرض‌الحسنه در سطح كلان رو به كاستی می‌گذارد.


[1]. ابن‌منظور، لسان‌العرب؛ نشر ادبی‌الحوزه، بی‌جا، 1405ق، ج7، ص216.
[2].‌ هادوی‌نیا، علی‌اصغر؛ قرض‌الحسنه و آثار اقتصادی، تهران، پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، 1378، ص27.
[3]. حبیبیان نقیبی، مجید؛ قرض‌الحسنه و راهبرد‌های توسعه اقتصادی، تهران، انتشارات معاونت امور اقتصادی وزارت امور اقتصادی و دارایی، 1382، ص24.
[4] موسوي خميني، (امام) سيّدروح‌الله؛ تحريرالوسيله، المکتبة العلمية الاسلاميه، بي‌تا، ج 1، ص652 .
[5]. عرب‌مازار، عباس و کيقباد، سعيد؛ جايگاه قرض‌الحسنه در نظام بانکي ايران، مجله اقتصاد اسلامی، 1385، شماره 22، ص16.
[6]. موسوي خميني، سيّدروح‌الله؛ پیشین، ص625.
[7]. موسویان، سیدعباس؛ ابزارهای مالی اسلامی، تهران، پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، 1386، ص348.
[8]. عرب‌مازار، عباس و کيقبادي، سعيد؛ پیشین، ص40.
[9] . موسویان، سید عباس، ابزارهای مالی اسلامی،ص347
[10]. موسویان، سیدعباس؛ طرحی برای ساماندهی صندوق‌های قرض‌الحسنه، مجله اقتصاد اسلامی، 1383، شماره16، ص37-38.
[11]. ‌هادوی‌نیا، علی‌اصغر؛ اوراق قرض‌الحسنه، مجله اقتصاد اسلامی، 1380، شماره 4، ص91.
[12]. یسری، احمد عبدالرحمن؛ قضایا اسلامیة معاصرة فی انقود و انبوک و التمویل، مصر، دارالجامعیه، 2001، ص355.
[13]. همان، ص368 و موسویان، سید عباس؛ ابزارهای مالی اسلامی، پیشین، ص350.
[14]. موسویان، سیدعباس؛ ابزارهای مالی اسلامی، پیشین، ص351.
[15]. همان، ص353.
[16].‌ هادوی‌نیا، علی‌اصغر؛ اوراق قرض‌الحسنه، پیشین، ص100-103.


منبع : پژوهه

خبرنامه - شبکه های اجتماعی

آمار سایت

    تندیس جشنواره

    pagerank