پرتال دانشگاهی کشور پرتال دانشگاهی کشور
University Portal of Iran

کلمات مرتبط

    نتایج کارشناسی ارشد 97 نتایج ارشد 97 دفترچه کارشناسی ارشد دانشگاه آزاد امریه سربازی استخدام تامین اجتماعی استخدام شرکت نفت استخدام آموزش و پرورش استخدام بانک پذیرش بدون کنکور منابع کارشناسی ارشد منابع دکتری استخدام شهرداری آگهی استخدام پليس استخدام نیروی انتظامی لیست همایش های بین المللی لیست سمینار لیست کنفرانس سالن همایش مقاله ISI دانشگاه پيام نور استخدام بانک پاسارگاد سازمان سما استخدام بانک شهر استخدام بانک گردشگری آگهی استخدام بانک صادرات استخدام بانک پارسیان پودمانی علمی کاربردی 97 استخدام دولتی استخدام استانداری استخدام آتش نشانی استخدام وزارت نيرو استخدام ديپلم استخدام برنامه نویس استخدام حسابدار نمونه سئوالات کارشناسی ارشد نمونه سئوالات دکتری ارزشیابی مدرک دانشگاه پیام نور فراگير دانشپذير مدرک دیپلم مدرک کارشناسی انتخاب رشته کنکور سراسری 97 عدح.هق daneshgah پردیس دانشگاهی شهریه دانشگاهها آگهی استخدام تهران azad karshenasi arshad kardani peyvasteh azmoon konkoor mba مجازی mba یکساله مدرک mba
 اخبار دانشگاهی کشور / اخلاق          10 اسفند 1389 - 01 March 2011


مشورت و نظر خواهی از دیگران یکی از عوامل مهم و مسایل حیاتی در تصمیم گیری، و ارزنده ترین دستورهای شریعت جهت سلامت جامعه و نیل به اهداف والای انسانی است.

مشورت از ماده "شور" است که در لغت به معنای برداشتن و استخراج عسل از کندوی زنبور عسل است[1] و در تعریف اصطلاحی کلمه "تشاور"، "مشاورت" و "مشورت" به معنای استخراج رأی صحیح است؛ اینکه آدمی در مواقعی که خودش درباره کاری رأی صحیح ندارد، به دیگران مراجعه و از عقل و تجارب آنان استفاده نماید.[2]
اهمیت مشورت
در متون اسلامی، مشورت از اهمیت بالا و جایگاه ویژه ای برخوردار است تا آنجا که در قرآن کریم یک سوره تحت عنوان "شوری" وجود دارد و در آیاتی نیز مساله مشاوره مطرح و به انجام آن دستور داده شده است.[3] نگرش مکتبی اسلام بر مساله شورا از چنان ظرافت و عمقی برخوردار است که حتی مسائل بسیار کوچکی همانند "از شیر گرفتن کودک" را امری مشورتی بین پدر و مادر تلقی می کند[4] و توصیه می شود که اگر خواستید فرزند خود را از شیر بگیرید، با یکدیگر مشورت کنید.[5]
اهمیت مشاوره در اسلام به اندازه ای است که خداوند به پیامبرش امر می کند که مشورت کند:
"و شاورهم فی الامر؛ با مردم خود مشورت کن و از آنان نظر بخواه"[6]
علی­رغم اینکه پیامبر(ص) و دیگر معصومین(ع) عقل کل و معصوم بودند و از طریق وحی به منبع لایزال علم و قدرت خداوند ارتباط داشتند و از نظر علم و عقل هرگز نیازی به راهنمایی­ها و ارشاد دیگران نداشتند، اما مأمور شدند تا مشورت کنند؛ همانطور که مورخین و مفسرین اسلامی یکی از صفات آنان را کثرت مشاوره دانسته­اند. از جمله در مورد پیامبر عالیقدر اسلام(ص) آورده اند که:
"سیره پیامبر چنین بود که با اصحاب خود زیاد مشورت می کرد."[7]
شکی نیست که مشورت ائمه معصومین(ع) به خاطر رفع جهل نبوده است، بلکه به این جهت بوده که اولا؛ این اصل را پایه گذاری کنند (جنبه آموزشی) و مسلمانان را به اهمیت مشورت متوجه سازند تا آنان شور و مشاوره را جزو برنامه های زندگی خود قرار دهند و ثانیاً؛ به همراهان و پیروان خود شخصیت داده تا نیروی فکر و اندیشه آنان پرورش یابد.[8]
فلسفه مشورت
مشورت، به لحاظ فوائد متنوعى كه دارد نمى‏تواند داراى يك فلسفه و حكمت باشد. در اينجا، به پاره‏اى از آنها اشاره می­کنیم:
1 . بهره مندی از اندیشه دیگران: بدون شک مهمترین فلسفه مشورت در اسلام استفاده از نظر دیگران و یافتن راه اصلح است که نسبت به سایر راه ها کمترین نقص را داشته باشد، چنان که امام علی(ع) می­فرماید:
"راه درست و صواب به دست نیاید مگر با مشورت کردن."[9]
2 . استفاده از تایید و حمایت دیگران.
3 . جلوگیری از سرزنش دیگران.
4 . شناسایی افراد صاحب نظر و مؤمن.
5 . رشد فکری مردم.
6 . احتراز از استبداد رأی.
7 . گسترش فرهنگ مشاوره و ایجاد تفاهم
بنابراین مشاوره همیشه دلیل بر عدم آگاهی شخص نیست بلکه این موارد مذکور نیز از هدفهای مورد نظر در مشاوره بوده و غالبا حصول به همه یا تعدادی از آنها مورد نظر می­باشد.[10]
آثار و فواید مشاوره
مشورت که از پشتوانه وحیانی و عقلانی برخوردار است، فواید زیادی دارد. آثار و برکات فراوانی که از مشورت کردن نصیب انسان می شود، هرگز از تفکر فردی و امکانات و منابع فراوان مادی به دست نمی آید. در اینجا به بخشی از آثار و فواید مشورت اشاره می­نماییم:
1 . کمک گرفتن از افکار دیگران: مشورت به انسان کمک می کند تا افکار و اندیشه های دیگران، به ویژه صاحب­نظران و متخصصان را به یاری طلبد و با قرار دادن افکار و اندیشه­های آنان در کنار فکر و نظر خود، بر قدرت، وسعت و عمق اندیشه و بینش خود بیفزاید و از درخشش افکار و اندیشه های دیگران بهره مند شود. حضرت علی(ع) می فرماید:
"کسی که با خردمندان و عاقلان مشاوره کند به نور عقلها و خردها روشنی یابد."[11]
"هر کس با دیگران مشورت نماید، از اندیشه های آنان بهره گرفته است."[12]
2 . شناسایی خطاها: یکی دیگر از آثار مثبت مشورت این است که مشورت کردن و استفاده از نقطه نظرهای دیگران به انسان کمک می کند تا خطاها و اشتباهات را بشناسد. امام علی(ع) فرمودند:
"کسی که از نظرات و آراء گوناگون استقبال نماید، موارد خطا و اشتباه را می شناسد."[13]
3 . دستیابی به راهکار مناسب: مشورت باعث می­شود تا تصمیم معقول و مناسبی اتخاذ شود و راه درستی انتخاب گردد. حضرت علی(ع) می­فرماید:
"هرکس با صاحبان اندیشه و خرد مشورت نماید، به راه درست رهنمون می­شود."[14]
4 . پیشگیری از پشیمانی: معمولا بعد از هر تصمیمی که بدون مشورت اتخاذ شود و جوانب و زوایای مختلف آن به خوبی سنجیده نشده باشد، پشیمانی و ندامت از اینکه چرا این تصمیم بدون سنجش جوانب مختلف مسئله اتخاذ شده، طبیعی است. امیر مومنان حضرت علی(ع) این نکته را یادآور می­شود و می­فرماید:
"با افراد عاقل و صاحب خرد مشورت کن تا از لغزش و پشیمانی ایمن گردی."[15]
و نیز فرمودند:
"رسول خدا(ص) مرا به یمن فرستاد، سفارشات لازم را کرد و فرمود: ای علی! کسی که استخاره کند سرگردان نخواهد شد و کسی که مشورت کند پشیمان نمی­شود."[16]
5 . مبارزه با نخوت، تکبر و استبداد نظر: آنگاه که با غفلت از مشورت، خوی استبداد و تکبر در جامعه تقویت شود و جامعه از پشتوانه فکری و عملی مشاوران محروم گردد، رکودی مرگبار رخ می نماید و جامعه را از پیشرفت و شکوفایی باز می دارد. این واقعیت در زبان پیامبر اکرم(ص) چنین جاری شده است که فرمود:
"آن گاه که فرمانروایان شما از بدانتان و ثروتمندان شما از تنگ چشمانتان باشند و مشورت و رایزنی از میانتان رخت بربندد، به زمین فرو رفتن شما بهتر از زندگی در آن است."[17]
همچنین امام علی(ع) فرمودند:
"کسی که به رای خود استبداد بورزد هلاک می گردد."[18]
"هیچ تنهایی ترسناک تر از خودپسندی و خودبینی و هیچ پشتیبانی مطمئن تر از مشورت نیست."[19]
6 . هدایتگری: نبی مکرم اسلام(ص) فرمودند:
"هر که بخواهد کاری کند و درباره آن مشورت کند خدا او را به خردمندانه ترین کارها توفیق دهد."[20]
7 . کامروایی: مشاوره فرایندی سودمند است که می­تواند زمینه چیرگی بر مشکلات و رشد فکری و افزایش تشخیص و تصمیم گیری را فراهم کند. بنابراین، کامروایی و پویایی فرد و جامعه در گرو مشورت دهی و مشورت خواهی است. امام علی(ع) فرمودند:
"مشورت کننده کامیاب و رستگار خواهد شد."[21]
دستاورد های دیگر مشورت عبارتند از: پیروی از روش ائمه معصومین(ع)، روشن بینی و بصیرت، ازدیاد عقل (رشد اندیشه، قدرت تدبیر)، نوعی مشارکت فکری و تشویق به کار جمعی، قدرت تصمیم گیری واقع بینانه، احترام به افکار و آراء، موجب اطمینان نفس و راحتی، پی بردن بر قدرت فکری و میزان دلسوزی دیگران (شناسایی افراد شایسته از دیگران)، موجب شکوفایی استعدادها و رشد ذوقها و در نتیجه موجب گشایش راههای نوین، افزایش میزان مطلوبیت و درجه مقبولیت (جلوگیری از بدگمانی و جلب نظر مردم)، موجب دوری از انتقادهای مغرضانه و انتقادهایی را که بر اشخاص خود محور و تک رو می باشد، تضمین تداوم کار در سایه مشورت، موجب افزایش آگاهیها و معلومات دیگران.[22]
ویژگیهای مشاوران:
الف) ویژگیهای مثبت: ویژگیهای بسیاری ل در آموزه های اسلامی برای مشاوران آمده است. در این قسمت به برخی از آنها اشاره می­شود:
1 . ایمان:
پیامبر اکرم(ص) فرمودند: "مومن مایه سود است اگر همراهش شوی سودت دهد و اگر با وی مشورت کنی سودت دهد و اگر شریکش شوی سودت دهد و همه کار وی مایه سود است."[23]
2 . تقوا:
امام علی(ع) فرمودند: "در کارهایت با پرهیزکاران مشورت کن تا راهنمایی شوی."[24]
3 . خردمندی:
امیرالمومنین(ع) فرمودند: "هر کس با صاحبان خرد مشورت نماید، به راه راست و درست رهنمون می شود."[25]
"کسی که با شخص عاقل و دانا مشاوره کند بر کار خود مالک و مسلط شود."[26]
4 . تجربه و آزمودگی:
حضرت علی(ع) فرمودند: "برترین کسی که با وی مشورت می کنی، کسی است که دارای تجربه های فراوان باشد."[27]
5 . علم و تخصص (آگاهی و صلاحیت):
امیر المومنین علی(ع) فرمودند: "با کسی که نادان در کار تو است مشورت نکن."[28]
6 . راز داری:
امام علی(ع) فرمودند: "با دشمن خویش مشورت نکن و راز خود را از او پوشیده دار."[29]
7 . نصح (خیرخواهی)       8 . آینده نگر (دور اندیشی)      9 . حلم
امام صادق(ع) فرمودند:"با کسانی که دارای پنج خصلت باشند مشورت کن. آنان که دارای عقل، حلم، تجربه، خیرخواهی و تقوا هستند."[30]
ب) ویژگی های منفی: منظور از ویژگیهای منفی، خصوصیاتی است که مشاوران می بایست فاقد آن باشند. این خصوصیات عبارتند از:
1 . بخل:
امیرالمومنین(ع) فرمودند: "افراد بخیل را در مشورت خود دخالت مده؛ زیرا که تو را از احسان منصرف می کند و از تهی دستی و فقر می ترساند."[31]
2 . جبن (ترس):
حضرت علی(ع) فرمودند: "با افراد ترسو مشورت مکن؛ زیرا در کارها روحیه ات را تضعیف می کند."[32]
3 . حرص:
امام علی(ع) فرمودند: "حریص را به مشورت مگیر که حرص را با ستمگری در نظرت زینت می دهد."[33]
4 . دروغ:
امیر مومنان علی(ع) فرمودند: "با فرد دروغ گو مشورت نکن؛ زیرا او مانند سراب است که دور را برای تو نزدیک و نزدیک را دور جلوه می دهد."[34]
از ویژگیهای دیگر منفی و سلبی مشاوران می­توان به: جهل، حماقت، فرومایگی، خودرایی، وغد (سست خردی)، تلون (نفاق و چند رنگی)، لجاجت، عاطفه محض اشاره نمود.[35]
محدوده مشورت
مشورت در احکام و حدود شرعیه راه ندارد. دانشمندان اسلامی عموما معتقدند که در نحوه اجرای کارها و نیز تشخیص موضوع احکام می توان مشورت کرد، اما مشورت در اصول و احکام را مساوی با لغو دین و تشریع می دانند.[36] هیچ شکی نیست که مشورت و شورا در احکام ثابت دین که بستگی به شرائط و مقتضیات زمان ندارد و به عبارت دیگر با ابعاد فطری انسان (که ثابت است) تطابق کامل دارد، غیر معقول است.
بنابراین بنظر می­رسد که درباره حکم هر مسئله­ای که به طور مشخصی از شرع نرسیده باشد، شورا و مشورت، امکان پذیر است.[37] در این رابطه مضمون حدیث زیر قابل توجه است:
"علی(ع) می فرماید: عرض کردم ای پیامبر خدا! اگر با مسئله ای روبرو شدم که درباره آن نه از طرف خداوند حکمی نازل شده بود و نه در سنت وجود داشت چه وظیفه ای داریم و چه دستوری می فرمایید؟
پیامبر(ص) فرمودند: شورایی مرکب از اهل فقه و افراد با ایمان عابد تشکیل می دهید و به یک نظر خاص اکتفا نمی کنید (بلکه نظر همه آنها را بخواهید)."[38]
زمینه ها و امور مشورتی عبارتند از: 1) تحصیلی 2) اخلاقی 3) اعتقادی 4) خانوادگی 5) حقوقی 6) پزشکی 7) اقتصادی 8) روان شناسی 9) سیاسی 10) شغلی[39]
راه تقویت روحیه مشورت خواهی
تحقق و تقویت این اصل از راه های گوناگونی امكان پذیر است از جمله:
دوری از خود محوری، دقت در فوائد مشورت، دقت در آیات و روایات این باب، تجربه نمودن در بعضی امور زندگی، مبارزه با تکبر و موانع دیگر برای مشورت خواهی، به یاد آوردن شکست های گذشته، دقت در عوامل موفقیت خود و دیگران.[40]


[1] قرشی، سید علی اکبر؛ قاموس قرآن، تهران، دارالکتب الاسلامیه، بهار 72، چاپ ششم، ج 4، ص 88
[2] راغب اصفهانی، حسین بن محمد؛ مفردات، تهران، الحوراء، تابستان 81، چاپ چهارم، ص 470 و  طباطبایی، سید محمد حسین؛ تفسیر المیزان، سید محمد باقر موسوی همدانی، قم، انتشارات اسلامی، ج 18، ص 92
[3] شوری ؛ 38 "مومنان کسانی هستند که دعوت پروردگارشان را اجابت کردند و نماز را بپا داشتند و امورشان را به مشورت گذاشتند و از آنچه که روزیشان کردیم انفاق می کنند."
[4] بقره ؛ 233 "هرآنگاه که پدر و مادر با رضایت و مشورت بخواهند کودک را زودتر از شیر بازگیرند گناهی بر آنها نیست."
[5] بدیهی است توصیه اسلام به مشاوره در مساله جزئی فوق، اهمیت و ضرورت آنرا در مسائل مهمتر و امور عمومی جامعه اسلامی روشن می سازد.
[6] آل عمران ؛ 159
[7] محلی، جلال الدین محمد بن احمد؛ سیوطی، جلال الدین عبد الرحمان بن ابی بکر؛ تفسیر جلالین، بیروت، دار احیاء التراث العربی، ص 94
[8] منابع مورد استفاده در این زمینه: حسینی بیرجندی، سید مهدی؛ مشاوره و راهنمایی در تعلیم و تربیت اسلامی، تهران، امیرکبیر، 64، چاپ اول، ص 17 - 21
تقوی دامغانی، سید رضا؛ نگرشی در مدیریت اسلامی، تهران، سازمان تبلیغات اسلامی، بهار 80، چاپ دوم، ص 195 – 197 و  ملکی، محمد؛ شورا در اسلام، تهران، نهضت زنان مسلمان، 1359، ص 19 و  موسائی، میثم؛ شوری و مشورت در قرآن و حدیث، تهران، سازمان تبلیغات اسلامی، تابستان 72، چاپ اول، ص 8 – 9 و  اسکندری، حسین؛ آیه های زندگی، تهران، سروش، 1381، چاپ اول، ج 1، ص 282
[9] آمدی، عبدالواحد بن محمد؛ غررالحکم و دررالکلم، سید هاشم رسولی محلاتی، تهران، نشر فرهنگ اسلامی، 1377، چاپ اول، ج 1،  ص 590
[10] حسینی بیرجندی، سید مهدی؛ پیشین، ص 28 و موسائی، میثم؛ پیشین، ص 9 - 10
[11] تمیمی آمدی، عبدالواحد بن محمد؛ پیشین، ص 589
[12] نهج البلاغه، حکمت 161
[13] نهج البلاغه، حکمت 173
[14] مجلسی، محمد باقر؛ بحارالانوار، تهران، المکتبة الاسلامیه، 1386 ه ق، ج 75، ص 105
[15] تمیمی آمدی، عبدالواحد بن محمد؛ پیشین، ص 587
[16] مجلسی، محمد باقر؛ پیشین، ج 75، ص 100
[17] مجلسی، محمد باقر؛ بحارالانوار، بیروت، موسسة الوفاء، 1403 ه ق، چاپ دوم، ج 74، ص 139
[18] نهج البلاغه، حکمت 161
[19] نهج البلاغه، حکمت 113
[20] نهج الفصاحه، دکتر علی شیروانی، قم، دارالفکر، شهریور 85، چاپ دوم، ص 433، ح 2962
[21] تمیمی آمدی، عبدالواحد بن محمد، پیشین، ص 585
[22] اقتباس از: تقوی دامغانی، سید رضا؛ پیشین، ص 197 – 199 و موسائی، میثم؛ پیشین، ص 10 و آقا پیروز، علی؛ خدمتی، ابوطالب؛ شفیعی، عباس؛ بهشتی نژاد، سید محمود؛ مدیریت در اسلام، قم، پژوهشگاه و  حوزه و دانشگاه، زمستان 85، چاپ چهارم، ص 67 – 70  و نیلی پور، مهدی؛ بهشت اخلاق، قم، موسسه ولی عصر (عج)، زمستان 85، چاپ دوم، ج 1، ص 167 و حسینی شیرازی، سید محمد؛ شورا در اسلام، قم، آل الرسول (ع)، 1420 ه ق، چاپ ششم، ص9
[23] نهج الفصاحه، پیشین، ص 448، ح 3098
[24] تمیمی آمدی، عبدالواحد بن محمد؛ پیشین، ص 587
[25] همان، ص 589
[26] همان
[27] همان، ص 585
[28] همان، ص 590
[29] همان
[30] مجلسی، محمد باقر؛ پیشین، ج 75، ص 103
[31] نهج البلاغه، نامه 53
[32] همان
[33] همان
[34] تمیمی آمدی، عبدالواحد بن محمد؛ پیشین، ص 591
[35] کتابچی، محسن؛ مدیریت موفق، تهران، نشر الف، 1383، اول، ص 164 – 171
تقوی دامغانی، سید رضا؛ پیشین، ص 200 - 201
آقا پیروز، علی؛دیگران؛ پیشین، ص  70 – 73
برای آگاهی بیشتر، ر.ک: حقانی زنجانی، حسین؛ صفات و ویژگیهای مشاور در اسلام، ماهنامه درسهایی از مکتب اسلام، خرداد 76، سال 37، شماره 3، ص 48 – 53 و حقانی زنجانی، حسین؛ صفات و ویژگیهای مشاور در اسلام(2)، ماهنامه درسهایی از مکتب اسلام، تیر 76، سال 37، شماره 4، ص 23 – 29
جاسبی، عبدالله؛ شوری و مشاوره در اسلام، دو فصلنامه روان شناسی و علوم تربیتی (دانشگاه تهران)، بهار 67، شماره 40، ص 31 – 54
[36] ر.ک: قرشی، سید علی اکبر؛ پیشین، ص 89 – 90 و  طباطبایی، سید محمد حسین؛ پیشین، ج 4، ص 87
[37] موسائی، میثم؛ پیشین، ص 10 – 11
[38] هندی، علاءالدین علی المتقی بن حسام الدین؛ کنزالعمال، بیروت، موسسة الرسالة، 1405 ه ق، چاپ پنجم، ج 5، ص 812، خ 14456
[39] نیلی پور، مهدی؛ پیشین، ص 168
[40] همان، ص 167


منبع : پژوهه

خبرنامه - شبکه های اجتماعی

آمار سایت

    تندیس جشنواره

    pagerank