پرتال دانشگاهی کشور پرتال دانشگاهی کشور
University Portal of Iran

کلمات مرتبط

    نتایج کارشناسی ارشد 97 نتایج ارشد 97 دفترچه کارشناسی ارشد دانشگاه آزاد امریه سربازی استخدام تامین اجتماعی استخدام شرکت نفت استخدام آموزش و پرورش استخدام بانک پذیرش بدون کنکور منابع کارشناسی ارشد منابع دکتری استخدام شهرداری آگهی استخدام پليس استخدام نیروی انتظامی لیست همایش های بین المللی لیست سمینار لیست کنفرانس سالن همایش مقاله ISI دانشگاه پيام نور استخدام بانک پاسارگاد سازمان سما استخدام بانک شهر استخدام بانک گردشگری آگهی استخدام بانک صادرات استخدام بانک پارسیان پودمانی علمی کاربردی 97 استخدام دولتی استخدام استانداری استخدام آتش نشانی استخدام وزارت نيرو استخدام ديپلم استخدام برنامه نویس استخدام حسابدار نمونه سئوالات کارشناسی ارشد نمونه سئوالات دکتری ارزشیابی مدرک دانشگاه پیام نور فراگير دانشپذير مدرک دیپلم مدرک کارشناسی انتخاب رشته کنکور سراسری 97 عدح.هق daneshgah پردیس دانشگاهی شهریه دانشگاهها آگهی استخدام تهران azad karshenasi arshad kardani peyvasteh azmoon konkoor mba مجازی mba یکساله مدرک mba
 اخبار دانشگاهی کشور / اخلاق          10 اسفند 1389 - 01 March 2011


بهتان، واژه­ای قرآنی و حدیثی با مفهوم اخلاقی است. این واژه از ماده «بهت» به معنای متحیّر ساختن و متحیر شدن، عاجز و ناتوان شدن و در لغت به معانیِ کذب، دروغ بستن و افترا زدن است. بهتان در اصطلاح قرآن، حدیث و اخلاق به دروغ نسبت دادن گناه یا خطا به دیگری است.[1]
پدیده زشت بهتان یا تهمت و افترا، علاوه بر اینكه یك صفت زشت اخلاقى است در زمره گناهان كـبـیـره نـیـز مـحـسوب مى شود.
حقیقت بهتان در علم اخلاق
بهتان نزد دانشمندان اخلاق نسبت دادن رفتار یا گفتار یا حالتی زشت و ناپسند به كسی است كه از آن زشتی، پاك و منزه است. روایات بسیاری وجود دارد كه به بیان حقیقت این رفتار زشت پرداخته است؛ به عنوان مثال «بهتان‏ این است كه درباره برادرت بگوئى چیزى كه در او نیست.»[2] ابوذر غفاری می­گوید: از رسول خدا(ص) پرسیدم: اى رسول خدا غیبت چیست؟ فرمود: طورى برادرت را یاد كنى كه خوش ندارد. عرض كردم: اى رسول خدا اگر آنچه می­گویم در او باشد؟ فرمود: بدان همانا تو هر گاه او را یاد كنى به آنچه كه در او هست پس او را غیبت كرده‏اى و اگر در او نباشد تهمت بسته‏اى.»[3]
امام صادق(ع) نیز می فرماید:
«... بهتان، این است كه درباره برادر [مومن] خود، عیبی را كه در او نیست، بگویی»[4]
در قرآن كریم آمده است:
«و كسی كه «خطا» یا «گناهی» را مرتكب شود؛ سپس بی گناهی را متهم سازد، بار «بهتان» و «گناه» آشكاری را بر دوش گرفته است.»[5]
انواع بهتان
بهتان چهار نوع است:
1-   بهتان و افترا بر خدا
ایـن مـسـئله در آیـات مـتـعـددى از قـرآن مـجـیـد مـطـرح شـده و نـشـان دهـنـده آن اسـت كـه در طول تاریخ، عده­ای براى سودجویى و ایستادگى در برابر خدا دسـت به افترا نسبت به ساحت مقدس ربوبى زده، حتى قوانین و احكامى را به دروغ به او نسبت داده­اند:
«به خاطر دروغی که بر زبانتان جاری می‌شود نگویید: «این حلال است و آن حرام» تا بر خدا افترا ببندید...»[6]
قـرآن مـجید، كسانى را كه به خدا، افترا مى بندند، با وصف (ستمكارترین) توبیخ كرده و فرموده است:
«چه کسی ستمکارتر است از کسی که دروغی به خدا ببندد یا بگوید: «بر من، وحی فرستاده شده» در حالی که به او وحی نشده است...»[7]
2-   بهتان بر پبامبر(ص)
آتش این صفت زشت، حتى دامان پاك اسلام و پیامبر بزرگ آن را نیز گرفت و مشركان مـكـّه نـسـبـتـهـاى زننده­اى چون: ساحر، كذّاب، كاهن، مجنون، شاعر و... به آن شخصیت بى­نظیر دادند تا از رشد سریع اسلام و افزایش مسلمانان جلوگیرى نمایند.
3-   بهتان به مردم
ایـن نـوع از تهمت، بیشتر براى اغراض شخصى و انتقام از دشمن، به كار گرفته مى­شود و در مـیـان هـمـه انسانها ممكن است اتفاق بیفتد و به دو گونه صورت مى­گیرد.
الف ـ تهمت زننده، جرمى مرتكب نشده جز اینكه دیگرى را به صفت یا كار زشتى متّهم كرده است.
ب ـ تـهـمت زننده خود مرتكب كار خلافى شده و براى تبرئه خویش، آن را به دیگران نسبت مى دهـد كـه چـنین بهتانى از نوع اوّل زشت تر است و قرآن مجید از آن به (گناه آشكار) تعبیر مى كند:
«و کسی که خطا یا گناهی مرتکب شود، سپس بیگناهی را متهم سازد، بار بهتان و گناه آشکاری بر دوش گرفته است.»[8]
زشت ترین قسم بهتان
گاه بهتان زننده، آن چه را به دروغ نسبت داده، خود مرتكب نشده است؛ اما گاهى رفتار ناشایستى را كه از خودش سر زده، به دیگری نسبت می­دهد كه این زشت‏ترین و ناپسندترین نوع بهتان به شمار مى‏رود. خداوند متعال در قرآن كریم مى‏فرماید:
«كسى كه «خطا» یا «گناهى» مرتكب شود سپس بى‏گناهى را متهم سازد بار «بهتان» و «گناه» آشكاری را بر دوش گرفته است»[9]
آثار تهمت
فترا و بهتان به جهت آثار مخرب و زیانبار در دو حوزه فردی و اجتماعی از صفات و هنجارهای ناپسندی است كه هم از نظر حقوقی جرم و هم از نظر اخلاقی زشت و ناپسند است و هم از نظر اجتماعی مخل امنیت و از نظر روان­شناسی موجب بحران شخصیت می­شود و انسان سالم را از حالت تعادل بیرون می­برد. براى نمونه به چند مورد اشاره مى كنیم:
الف: پیامدهای اجتماعی تهمت
1 . سلب امنیت روانى:
تـهـمـت زدن، آرامـش روحـى جـامـعـه را دچـار اخـتـلال مـى­كـند و سبب مى­شود كه مردم همواره در حالت تشویش و نگرانى به سر برند؛ چرا كـه هـر آن مـمـكـن است از سوى هر كسی مورد اتهام قرار گیرند و حیثیت و آبرویشان بر بـاد رود و چنین حالتى ثبات زندگى فردى و اجتماعى را بر باد مى­دهد. علاوه بر اینكه سبب بسیارى از امراض روانى و جنگ اعصاب نیز مى­شود.
2 . اشاعه فحشا:
مطرح كردن گناه و كارهاى زشت دیگران، خواه راست باشد یا دروغ، قبحِ گناه و حرمت را در جامعه مـى­شـكند و دیگران را نیز به ارتكاب آن تشویق مى­كند. چنین كارى در قرآن، ترویج فحشا و زشتیها محسوب شده و تهمت به دیگران از مصادیق بارز آن است!»[10]
3 . احساس بى­اعتمادى:
بـا رواج تـهمت، افراد نسبت به یكدیگر بدبین مى­شوند و علاوه بر اشخاصى كه مورد اتهام قـرار گـرفـتـه­انـد، از دیـگـران نیز سلب اعتماد مى­شود و این جوّ بدبینى دامنه­اش گسترده خـواهـد شـد بـطـورى كـه دیـگر كسى به دیگری اطمینان نخواهد كرد و چنین حالتى براى جامعه انسانى یك فاجعه است.
ب: پیامدهای فردی تهمت
آتش تهمت بیش از آنچه به دیگران ضرر رساند دامن صاحب خویش را مى­سوزاند و هستى تهمت زنـنـده را نـشانه مى­رود:
1 ـ لعن و نفرین الهى:
قـرآن مـجـیـد كـسـانـى را كـه بـه زنـان پـاكـدامـن تـهـمـت عمل زشت مى­زنند لعنت كرده و فرموده است:
«کسانی که زنان پاکدامن و بی‌خبر (از هرگونه آلودگی) و مؤمن را متهم می‌سازند در دنیا و آخرت از رحمت الهی بدورند ...»[11]
2 ـ بى­ایمانى:
کسانی كه در محضر خدا و برخلاف خواست او به بندگان بى­گناهش بهتان مى­زنند یا بـه خـدا و پـیـامبرش افترا مى­بندند در واقع بى­ایمانى خویش را ثابت مى­كنند. امام صادق(ع) فرمود:
«وقـتـى مـؤمـنـى بـه برادرش تهمت مى­زند، ایمان از دلش رخت برمى­بندد چنان كه نمك در آب ذوب مى­شود.»[12]
3 ـ انتقام خدا:
سـرانجام دست انتقام الهى، گلوى بهتان زننده را خواهد فشرد. امـام رضـا(ع) از رسول اكرم(ص) چنین نقل مى­كند:
«هر كه به مرد یا زن با ایمان بهتان زند یا درباره او چیزى گوید كه در او نیست خداى تعالى روز قیامت او را بر تلى از آتش وادارد تا آنچه گفته از سرش بدر آید.»[13]
بـا تـوجـه بـه زشـتـى و سـنـگـیـنـى بـهـتـان و پـیـامـدهـاى شـوم آن، روشـن اسـت كـه عقل و شرع به اتفاق، این پدیده ناهنجار اجتماعى را بشدت محكوم و ممنوع كنند و خردمندان را از ارتكاب آن باز دارند.
ریشه‏هاى بهتان
بهتان، نتیجه صفات زشت انسانی است. این رفتار ناپسند در برخى از رذایل اخلاقى ریشه دارد كه عبارتند از:
1. دشمنى
گاه انسان براى فرو نشاندن آتش دشمنى و كینه خویش، به دیگرى دروغ بسته، نسبت‏هاى ناپسند مى‏دهد
2. حسد
گاهى انسان به رتبه، شان و كمالات دیگرى حسادت كرده، براى از بین بردن وجهه‏اش به او بهتان مى‏زند.
3. ترس و فرار از مجازات
گاه انسان از ترس مجازات خطایى كه مرتكب شده یا برطرف كردن نسبت ناروایى كه ممكن است به او داده شود به دیگرى بهتان می­زند.
علاج بهتان
بهتان نیز مانند رفتارهاى زشت دیگر، گاه به صورت رفتارى اتفاقى و ناپایدار از انسان سر مى‏زند كه با هوشیارى اندك مى‏تواند به رفع آن پرداخت و به آسانى از تكرار آن جلوگیرى كرد. بهترین راه براى درمان این صفت رذیله، تفكر درباره پیامدهاى این صفت است؛ از سوى دیگر هنگامى كه ریشه­هاى تهمت را بشناسد و به درمان یك یك آنها بپردازد، با از میان رفتن علت، معلول نیز از میان خواهد رفت.


[1] - راغب اصفهانی؛ مفردات الفاظ قرآن، دمشق سوریه، دارلقلم، 1412ه، چاپ اول،ص148
[2] - مجلسی محمد باقر؛ بحار الانوار الجامعة لدرر اخبار الائمة الاطهار ، تهران ، دارالكتاب اسلامیه ، 1364 ، نوبت دوم، ج‏72، ص: 246 «وَ الْبُهْتَانُ أَنْ تَقُولَ فِيهِ مَا لَيْسَ فِيه‏»
[3] - مجلسی محمد باقر؛ بحار الانوار الجامعة لدرر اخبار الائمة الاطهار ، تهران ، دارالكتاب اسلامیه ، 1364 ، نوبت دوم، ج‏74، ص: 91
[4] - همان، ج‏72، ص: 248
[5] - آیه 112 سوره مبارکه نساء.
[6] - آیه 116 سوره مبارکه نحل
[7] - آیه 93 سوره مبارکه انعام.
[8] - آیه 112 سوره مبارکه نساء. «وَمَنْ یكْسِبْ خَطِیئَةً أَوْ إِثْمًا ثُمَّ یرْمِ بِهِ بَرِیئًا فَقَدِ احْتَمَلَ بُهْتَانًا وَإِثْمًا مُبِینًا»
[9] - آیه 112 سوره مبارکه نساء.
[10] - «إِنَّ الَّذِینَ یحِبُّونَ أَنْ تَشِیعَ الْفَاحِشَةُ فِی الَّذِینَ آمَنُوا لَهُمْ عَذَابٌ أَلِیمٌ …»
[11] - آیه 23 سوره مبارکه نور. «إِنَّ الَّذِینَ یرْمُونَ الْمُحْصَنَاتِ الْغَافِلَاتِ الْمُؤْمِنَاتِ لُعِنُوا فِی الدُّنْیا وَالْآخِرَةِ ...»
[12] - مجلسی محمد باقر؛ بحار الانوار الجامعة لدرر اخبار الائمة الاطهار ، تهران ، دارالكتاب اسلامیه ، 1364 ، نوبت دوم، ج‏72، ص: 198
[13] -همان، ج‏72، ص: 194 ‏



منبع : پژوهه

خبرنامه - شبکه های اجتماعی

آمار سایت

    تندیس جشنواره

    pagerank