پرتال دانشگاهی کشور پرتال دانشگاهی کشور
University Portal of Iran

کلمات مرتبط

    نتایج کارشناسی ارشد 97 نتایج ارشد 97 دفترچه کارشناسی ارشد دانشگاه آزاد امریه سربازی استخدام تامین اجتماعی استخدام شرکت نفت استخدام آموزش و پرورش استخدام بانک پذیرش بدون کنکور منابع کارشناسی ارشد منابع دکتری استخدام شهرداری آگهی استخدام پليس استخدام نیروی انتظامی لیست همایش های بین المللی لیست سمینار لیست کنفرانس سالن همایش مقاله ISI دانشگاه پيام نور استخدام بانک پاسارگاد سازمان سما استخدام بانک شهر استخدام بانک گردشگری آگهی استخدام بانک صادرات استخدام بانک پارسیان پودمانی علمی کاربردی 97 استخدام دولتی استخدام استانداری استخدام آتش نشانی استخدام وزارت نيرو استخدام ديپلم استخدام برنامه نویس استخدام حسابدار نمونه سئوالات کارشناسی ارشد نمونه سئوالات دکتری ارزشیابی مدرک دانشگاه پیام نور فراگير دانشپذير مدرک دیپلم مدرک کارشناسی انتخاب رشته کنکور سراسری 97 عدح.هق daneshgah پردیس دانشگاهی شهریه دانشگاهها آگهی استخدام تهران azad karshenasi arshad kardani peyvasteh azmoon konkoor mba مجازی mba یکساله مدرک mba
 اخبار دانشگاهی کشور / اخلاق          10 اسفند 1389 - 01 March 2011


غيبت در لغت مصدر «غاب»[1]و اسم مصدر «اغتياب»[2] است و غيبت از ريشه «غيب» بر چيزي كه از چشم­ها پوشيده باشد دلالت دارد[3] و اغلب لغويين به معناي اصطلاحي آن پرداخته­اند.[4]

در اصطلاح علم اخلاق، غيبت آن است كه در غياب كسي به بيان آن چه نقلش مايه ناخشنودي او مي­شود بپردازند[5] كه در حقيقتِ آن فرقي نيست؛ خواه آن نقص در بدن او باشد يا در نسب يا در صفات و افعال و اقوال او يا در چيزي كه متعلق به او باشد مثل خانه، لباس و...[6]
تفاوت غيبت و بهتان (تهمت)
حضرت صادق(ع) مي­فرمود: «غيبت آنست كه درباره برادرت بگوئى چيزى را كه خدا بر او پوشانده است و اما چيزى را كه در وجود او آشكار و ظاهر است مثل تندخوئى و شتابزدگى (گفتن آن) غيبت نيست و بهتان آنست كه در باره‏اش بگوئى چيزى كه در او نيست.»[7]
شرايط حرمت غيبت
1-شخصي كه در غياب او عيبش بازگو مي­شود، مؤمن باشد.
2-غيبت در صورتي است كه عيب او را بگويد اما اگر كمال او را ذكر كند، غيبت شمرده نمي­شود.
3-آن عيب نزد عموم ناپسند باشد.
4-غيبت شونده به آن عيب نزد مردم معروف نباشد.
5-قصد كاستن از وجهه اورا داشته باشد.
6-شنونده داشته باشد.[8]
انواع غيبت
غيبت بر چند قسم است:
1- گفتاري؛ يعني انسان نقص برادر مؤمنش را به ديگري بگويد.
2- نوشتاري؛ كه عيوب مسلمانى را بنويسند و يا در مجلّه و روزنامه منتشر كنند.
3 – كرداري؛ مثل راه رفتن شبيه اعرج يا به چشم و ابرو و حركت دست و سر و امثال اينها اشاره به نقص كسى كند كه اين را محاكات گويند.
4- كنايي؛ مثل اينكه بگويد فلان كاسب آدم خوش انصاف! و ارزان فروشى است! و طورى بگويد كه كنايه از بى‏انصافى و گران فروشى فرد مورد نظر باشد.
5 – تعريض؛ مثل اينكه بگويد الحمد للَّه من مبتلا به فلان چيز و يا فلان عمل نيستم و نظرش گوشه زدن بكسى است كه داراى فلان چيز يا فلان عمل است.[9]
6-اشاره­اي؛ روايت است «زني بر عايشه وارد شد چون بيرون رفت، عايشه با دست خود اشاره كرد كه اين كوتاه است. رسول خدا(ص) فرمود: غيبت او را كردي.»[10] [11]
استماع غيبت
گوش دادن به  غيبت مانند خود آن به اتفاق جميع فقها حرام است بلكه اشدّ از غيبت است. زيرا شنونده غيبت يا با شنيدن غيبت شاد نمي شود ولي با زبان نيز آن را بد نمي­شمارد و در دل نيز بدش نمي­آيد يا از شنيدن آن خوشحال مي­شود ليكن از راه تظاهر به زهد تصديق نمي­كند و گاهي از روي ريا منع هم مي­كند در حالي­كه قلباً طالب آن است و چه بسا حيله­ها بر انگيزد كه غيبت كننده بيشتر غيبت كند مثل اظهار تعجب.[12]
حضرت علي(ع) فرمودند:
«شنونده غيبت يكي از دو طرف غيبت كننده است.»[13]
پس شنونده غيبت از گناه غيبت بر كنار نيست مگر اينكه با زبان آن را رد كند.
رد غيبت
ردّ نمودن غيبت بر كسى كه متمكن باشد واجب است و ظاهراً رد غيبت غير از نهي از غيبت است و مراد ياري كردن از شخص غيبت شده است.[14]
رد غيبت بايد با نوع غيبت متناسب باشد؛ اگر عيب نفساني كسي بازگو مي­شود مثلاً بگويد: تو چگونه از درون كسي خبر داري؟
اگر عيب در باره بدن شخص باشد، بگويد: عيب آن است كه نزد خدا نقص شمرده شود.
گاه عيب در زمينه ديني است. در اين صورت تا مي­تواند حمل بر صحت كند و اگر راهي براي توجيه نبود، بگويد: هر مؤمني غير از معصومين ممكن است به خطا بيافتد، شايد توبه كند.[15]
آثار رد غيبت[16]
در روايات برای غیبت آثاری ذکر شده است:
1-نصرت دنيا و آخرت [17]
2-دفع بلايا
پيغمبر(ص) فرمود: «هر كس غيبت برادرش را در مجلسى بشنود و از او دفاع كند و جلوی غيبت او را بگيرد خداوند هزار نوع شرّ را در دنيا و آخرت از او دور مى‏كند و اگر جلوی غيبت را نگيرد بلكه خوشش هم بيايد، گناه و كيفرش به اندازه معصيت غيبت‏كننده خواهد بود.»[18]
3-رفتن به بهشت[19]
كفاره غيبت
توبه از غيبت دو جنبه دارد: يكى از جنبه حق خدايى و ديگر از جنبه حق النّاس. توبه از جنبه اول پشيمان شدن و طلب عفو و مغفرت است و از جنبه دوم یعنی اگر به شخصى كه غيبت او را نموده خبر نرسيده باشد و در اظهارش مظنّه ضرر و فساد باشد و ايجاد عداوت شود يا آن شخص مرده باشد و يا غايب شده به طورى كه دسترسى به او ممكن نباشد براى او استغفار كند و در ثواب بعض عباداتش او را شريك گرداند و محبت و احسان به او نمايد تا جبران حقّش شود و اگر به او خبر رسيده باشد و مي­تواند برود از او طلب حلّيت كند بايد برود و به هر زبانى كه ممكن است به نحو اجمال يا تفصيل، رضايت خاطر او را فراهم سازد.[20]
حضرت امام صادق(ع) فرمودند:
«از پيغمبر(ص) پرسيدند: كفاره غيبت چيست؟ فرمودند: از خداوند طلب آمرزش كنى براى آنكه غيبتش كردى هر زمان به يادش افتادى.»[21]
موارد جواز غيبت
‏1- غيبت كفّار و مخالفين و ساير فرق باطله و اهل بدعت. [22]
2- فرمانرواي ستمگر[23]
3- غيبت متجاهر به فسق در همان فسقى كه متجاهر است[24]كه در اين موارد غيبت واجب است.
4-در مقام تظلّم نزد كسى كه قادر بر رفع ظلم باشد.
5- استعانت بر رفع منكر و ردع از معاصى. [25]
6- نصح مستشير يعنى خيرخواهى كسى كه در امر تزويج يا امانت و امثال اينها با انسان مشورت كند[26].
7- بيان عيوبي از شاهد يا قاضي كه مؤثر در رأي دادگاه است. [27]
8-شهادت بر عمل حرام با قصد قربت. [28]
9-ضرورت شناساندن كسي كه به لقبي از قبيل لنگ،كور، لوچ و... مشهور است.
10- تحاكى (بازگويى نمودن) نزد كسى كه مي­داند.[29]
11-حفظ نمودن خود به واسطه غيبت از شر دیگری.
12- اظهار عيب در مبيع اگر چه بايع كراهت داشته باشد، كه مشترى متضرر نشود.
13- ردّ كسى كه ادّعاى نسبى بكند كه ندارد؛ مخصوصا دعوى سيادت.
14- ردّ مقاله باطل يا دعوى باطل.
15- به منظور نهى از منكر باشد؛ يعنى قصدش اين است كه به او برسد و عمل زشتى را كه مرتكب ميشود ترك كند.
16- اسم طرف را نبرد حتى در عدد محصورى؛ مثل اينكه بگويد در فلان شهر يا قبيله و امثال اينها[30]
حضرت امام(ره) در اين باره مي­فرمايند: در مواردي كه غيبت واجب است؛ بايد اقدام نمود ولي نيت را از هواي نفس و متابعت شيطان بايد تلخيص نمود ولي در موارد جواز ترك آن اولي است. هر امر جايزي را انسان نبايد مرتكب شود؛ خصوصاً اين طور از امور كه مكايد نفس و شيطان درآن خيلي كارگر است.[31]
پيامدهاي غيبت
غيبت پيامدهاي زشت و آزار دهنده­اي براي غيبت شونده و غيبت كننده به بار خواهد آورد كه شامل موارد ذيل مي­باشد:
الف)پيامدهاي زشت غيبت در دنيا
1. ريختن آبرو وشكستن حريم[32]
2. ايجاد دشمني و اختلاف [33]
3. سلب اعتماد[34]
4. تبليغ زشتي ها[35]
5. تضعيف وحدت[36]
ب) پيامدهاي آخرتي غيبت
1. مانع پذيرش اعمال نيك[37]
2.انتقال نيكي­ها [38]
3. تأخير پاداش وتقديم مجازات[39]
4. عذاب قبر[40]
5. تجسم زشت در روز قيامت[41]
6. از بين برنده اعمال نيك[42]
7. محروم شدن از بهشت [43]
ج) پيامدهاي معنوي غيبت
1. نابود كننده دين[44]
2. خروج از ولايت الهي[45]
3. خارج شدن از زمره مؤمنان [46]
4. غيبت كننده، از زناكار بدتراست[47]
خلاصه اين كه اگر در اسلام غيبت به عنوان يكى از بزرگترين گناهان كبيره شمرده شده به خاطر آثار سوء فردى و اجتماعى آن است.
انگيزه غيبت
معالجه غيبت نياز به شناسايي انگيزه هاي آن دارد كه در ذكر اين اسباب مي­توان به  موارد ذيل اشاره داشت:‏
1- فرو نشاندن خشم بر كسى كه به او غضب كرده
2- همراهى با ديگران [48]
3-خنثی كردن اثر حرفي كه درباره او زده شده است.
4-  براي تبرئه كردن خود از اتهام [49]
5- مباهات و تكبر؛ گاهي شخص براي اينكه فضيلت خود را اثبات كند، عيب برادر ديني­اش را ذكر مي­نمايد.
6- حسد به كسى كه مردم به او احترام كنند و دوستش دارند.[50]
7- مزاح و شوخى.[51]
8- مسخره كردن ديگرى و خوار شمردن او[52]
9- دلسوزى؛ كه با ديدن عيب مؤمني، از روي دلسوزي به باز گفتن آن مي­پردازد.
10- خشم براى خدا[53] به اينكه در رفتار زشتي كه از ديگران مي­بيند، چنان خشمگين مي­شود كه ضمن اظهار نفرت، نام آن فرد را هم ذكر مي­كند.
راههاي درمان غيبت
"غيبت" مانند بسيارى از صفات ناپسند تدريجا به صورت يك بيمارى روانى در مى‏آيد، به گونه‏اى كه غيبت كننده از كار خود لذت مى‏برد و از اين كه پيوسته آبروى اين و آن را بريزد احساس رضا و خشنودى مى‏كند و اين يكى از مراحل بسيار خطرناك اخلاقى است.
اينجا است كه غيبت كننده بايد قبل از هر چيز به درمان انگيزه‏هاى درونى غيبت كه در اعماق روح او است و به اين گناه دامن مى‏زند بپردازد.
اما معالجه اجمالي غيبت به متذكّر شدن آيات و اخبارى است كه در عقوبت غيبت  ذكر شده است. اگر به آنها معتقد باشد و بداند كه  آن مايه خشم خداى تعالى است.[54]
درمان تفصيلى، آن است كه انگيزه­هاي غيبت را شناسايي كند و به درمان هر يك بپردازد. از جمله اين اسباب می­توان به موارد ذیل اشاره کرد:
اين كه بدانى خدا به تو در غيبت نمودن خشم مي­كند و چگونه خشم او را در رضاى مخلوق‏جوئى و بپسندى كه ديگران را خشنود كنى و مولاى خود را حقير سازى مگر اينكه خشمت براى خدا باشد و آن هم لازم ندارد كه نام خشمگير شده را ببرى بلكه بايد باز هم براى خدا خشم كنى و به رفيقانت كه غيبت كردند خشم كنى. زيرا با بدترین گناه خدايت را نافرمانى كردند.
راه دیگر اين است كه بفهمى دشمنى خدا سخت‏تر است از دشمنى مخلوق و با غيبت به خشم خدا دچار مي­شوي و نيز نمي­دانى مردم از تو خشنود شوند يا نه؟
انسانى كه ديروز نطفه گنديده بود و امروز حامل قاذورات و فردا مردار متعفّنى است، جاى افتخار و مباهات براى او نيست و اگر به اينكه مسلمان و مؤمن است افتخار مي­كند بايد در نظر داشته باشد كه عواقب امور را، كسى نمي­داند.
باید بداند که مزاح اگر موجب كذب و ايذاء و غيبت و ساير معاصى نشود حرام نيست و از فضول كلام است بلكه مقدار كمى كه موجب انبساط و طيب خاطر باشد ممدوح است ولي در مسأله غیبت منجر به گناه مي­شود و حرام است.
باید ملاحظه کنی که اگر خواستى ديگرى را نزد مردم رسوا كنى به رسوا كردن خود نزد خدا و فرشته‏ها و انبياء دست زدي  و اگر بينديشى در افسوس و شرم و رسوائيت در روزى كه گناهان او را به دوشت بگزارند و به دوزخت برانند از رسوا كردن او به هراس مي­افتى.
بدان که شيطان به تو حسد برده و به واسطه غيبت حسناتت را بسوى آن فرد رهنمون مي­سازد.[55]


[1] - مبارك بن ابن اثير جذري؛ النهاية في غريب الحديث و الاثر، ج1، قم، 5 جلد ، ج‏3، ص 400
[2] - ابن منظور،محمد بن مكرم؛لسان العرب‏، بيروت‏، دارصادر،1414 ق‏، سوم ، ج‏1، ص 656
[3] -  مصطفوى،حسن‏؛التحقيق في كلمات القرآن الكريم‏، تهران، بنگاه ترجمه و نشر كتاب‏،1360 ش‏،ج‏7، ص 289
[4] -رجوع شود به لغت نامه هاي معتبر از جمله معزي فيومي، احمد بن محمد؛ مصباح المنير في غريب الشرح الكبير الرافعي ، قم، دفتر تبليغات،ص: 458
[5] - فيض كاشاني ،ملا محسن؛المحجة البيضاء،قم،دفتر انتشارات اسلامي،دوم، ج5ص255
[6] - نراقي،ملا احمد؛معراج السعاده ،قم،زهير،1386ه.ش،اول ،ص444
[7] - ثقة الاسلام كليني؛اصول كافى، حاج سيد جواد مصطفوى‏، تهران‏، كتاب فروشى علميه اسلاميه‏،اول،ج‏4، ص62
[8] - تهراني،مجتبي؛ اخلاق الهي ،تهران ،مؤسسه فرهنگي دانش وانديشه معاصر،1381هش،اول
،ج4،ص39-41
[9] - طيب، سيد عبد الحسين‏؛ اطيب البيان في تفسير القرآن، تهران‏، انتشارات اسلام‏،1378 ش‏، دوم‏ ،ج‏1، ص: 331
[10] - مجلسي ،محمد باقر؛آداب معاشرت- ترجمه جلد شانزدهم بحار الانوار، محمد باقر كمره‏اى، تهران‏، اسلاميه‏،1364 ش‏، اول،2جلد،ج‏2 ،  ص137
[11] - اخلاق الهي ،ج4 ص33
[12] - نراقي ،مولامهدي ؛علم اخلاق اسلامي(ترجمه كتاب جامع السعادات)،ترجمه سيد جلال الدين
مجتبوي،انتشارات حكمت،1366ه.ش،اول،ج2ص395
[13] - خوانساري، جمال الدين؛  شرح آقا جمال الدين خوانساري بر غرر الحكم، دانشگاه تهران، 1366 ش، 7 جلد، ج‏7 ، ص 168
[14] - دستغيب،عبدالحسين؛گناهان كبيره،قم،دارالكتاب جزايري،1388ه ش،سيزدهم، ج2 ،ص269
[15] - اخلاق الهي ، ج4،ص47-46
[16]-مهدوي كني،محمد رضا؛اخلاق عملي ،قم،مؤسسه فرهنگي ثقلين،1382ه ش،اول،ص76-77
[17]- شيخ صدوق؛ پاداش نيكى‏ها و كيفر گناهان،‏محمد على مجاهدى، قم‏،‏ انتشارات سرور،1381 ش،‏ اول‏ص  636
[18] - شيخ حر عاملي ؛آداب معاشرت از ديدگاه معصومان عليهم السلام‏،محمد على فارابى- يعسوب عباسى على كمر، مشهد، آستان قدس،1380 ش، پنجم‏، ص: 208
[19] - ديلمي، حسن بن ابي الحسن ؛ارشاد القلوب الي الصواب، ترجمه عبدالحسين رضايي، انتشارات اسلاميه،ج ‏1 ، ص  176
[20] -أطيب البيان في تفسير القرآن، ج‏1، ص: 343
[21] - اصول كافى-ترجمه مصطفوى، ج‏4، ص: 61
[22] - معراج السعاده ،ص453
[23] - محمد امين ، هيئت،اخلاق اسلامي، ترجمه سيد صادق شفائي زاده، دارالانصار، 1385 هـ ش ص89
[24] - مكارم شيرازى، ناصر ؛تفسير نمونه، تهران‏،‏ دار الكتب الإسلامية،1374 ش، اول‏، ج‏22، ص: 195
[25] - جامع السعادات ج2ص413-414
[26] - گناهان كبيره ج2 ص266
[27]- مجلسي ،محمد باقر ؛عين الحيات،قم،دار الاعتصام،1376هش،اول،ج2، ص415
[28] -اخلاق الهي ص59
[29] - آداب معاشرت-ترجمه جلد شانزدهم بحار الانوار، ج‏2، ص: 145
[30] - أطيب البيان في تفسير القرآن، ج‏1، ص: 337
[31] - موسوي خميني ، روح‌الله؛شرح چهل حديث، تهران،موسسه تنظيم و نشر آثار امام خميني (ره) ، 1385هـ.ش، سي و ششم،   ص314
[32] - تفسير نمونه، ج‏22، ص: 189
[33] - مدرسي، محمد تقي؛ تفسير هدايت، مترجمان، مشهد، بنياد پژوهش‌هاي اسلامي آستان قدس رضوي،‌ 1377 هـ ش. ج‏13، ص: 427
[34] - طباطبايي،محمد حسين؛ ترجمه تفسير الميزان‏، موسوى همدانى سيد محمد باقر، قم‏، دفتر انتشارات اسلامى جامعه‏ى مدرسين حوزه علميه قم‏،1374 ش‏، پنجم‏،، ج‏18، ص: 485
[35] - شيخ صدوق ؛أمالي الصدوق‏، بيروت‏، اعلمى ،1400 ق‏ ،پنجم‏
، ص337
[36]- شرح چهل حديث ص309
[37]- شعيرى، تاج الدين؛ جامع الأخبار، قم، انتشارات رضى،‏1405 ق‏ ،اول، ص146
[38]- همان ص  147
[39]- ديلمي، حسن بن ابي الحسن؛ ارشاد القلوب الي الصواب، ترجمه علي سلگي نهاوندي، قم، نشر ناصر، 1376 هـ شج‏1    ص  306
[40]- علامه مجلسى‏؛بحار الأنوار الجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار ،تهران‏ ،اسلاميه‏، مختلف ،42 جلد، ج‏72 ص : 220
[41]- شيخ حسن فرزند شيخ طبرسى؛ مكارم الأخلاق‏ ،قم‏، شريف رضى،‏1370 ش،‏ چهارم‏،ص : 424
[42]- ارشاد القلوب-ترجمه سلگى    ج‏1    ص  306
[43]- آداب معاشرت از ديدگاه معصومان عليهم السلام، ص: 201
[44]- شيخ كلينى ؛الكافي،تهران،‏ اسلاميه،‏1362 ش‏، دوم‏، ج‏2  ص : 356
[45]- محدث عاملى‏؛تفصيل وسائل الشيعة إلى تحصيل مسائل الشريعة، قم،‏ آل البيت،‏1409 ق،‏ اول،‏ ج‏12  ص  285
[46] - اخلاق عملي ص71
[47] - آداب معاشرت از ديدگاه معصومان عليهم السلام، ص: 200
[48] -  عطائى ،محمد رضا؛ ‏مجموعه ورام- آداب و اخلاق در اسلام‏-،مشهد، آستان قدس،‏1369 ش،‏ اول،ص: 233
[49] - معراج السعاده ص450
[50] -أطيب البيان في تفسير القرآن، ج‏1، ص: 334
[51] - جامع السعادات ج2ص397
[52] -اخلاق الهي ص61
[53] - آداب معاشرت-ترجمه جلد شانزدهم بحار الانوار، ج‏2، ص: 142
[54] - أطيب البيان في تفسير القرآن، ج‏1، ص: 340
[55] -  آداب معاشرت-ترجمه جلد شانزدهم بحار الانوار، ج‏2، ص: 144


منبع : پژوهه

خبرنامه - شبکه های اجتماعی

آمار سایت

    تندیس جشنواره

    pagerank