پرتال دانشگاهی کشور پرتال دانشگاهی کشور
University Portal of Iran

کلمات مرتبط

    نتایج کارشناسی ارشد 97 نتایج ارشد 97 دفترچه کارشناسی ارشد دانشگاه آزاد امریه سربازی استخدام تامین اجتماعی استخدام شرکت نفت استخدام آموزش و پرورش استخدام بانک پذیرش بدون کنکور منابع کارشناسی ارشد منابع دکتری استخدام شهرداری آگهی استخدام پليس استخدام نیروی انتظامی لیست همایش های بین المللی لیست سمینار لیست کنفرانس سالن همایش مقاله ISI دانشگاه پيام نور استخدام بانک پاسارگاد سازمان سما استخدام بانک شهر استخدام بانک گردشگری آگهی استخدام بانک صادرات استخدام بانک پارسیان پودمانی علمی کاربردی 97 استخدام دولتی استخدام استانداری استخدام آتش نشانی استخدام وزارت نيرو استخدام ديپلم استخدام برنامه نویس استخدام حسابدار نمونه سئوالات کارشناسی ارشد نمونه سئوالات دکتری ارزشیابی مدرک دانشگاه پیام نور فراگير دانشپذير مدرک دیپلم مدرک کارشناسی انتخاب رشته کنکور سراسری 97 عدح.هق daneshgah پردیس دانشگاهی شهریه دانشگاهها آگهی استخدام تهران azad karshenasi arshad kardani peyvasteh azmoon konkoor mba مجازی mba یکساله مدرک mba
 اخبار دانشگاهی کشور / اخلاق          10 اسفند 1389 - 01 March 2011


بصيرت در لغت، به معناى عقيده قلبى، شناخت، يقين، زيركى و عبرت آمده[1] و در اصطلاح، عبارت است از قوه‏اى در قلب شخص، كه به نور قدسى منوّر بوده، به وسيله آن حقايق اشيا و امور را درك مى‏كند؛ همان‏گونه كه شخص به وسيله چشم، صُوَر و ظواهر اشيا را مى‏بيند.[2]
برخى گفته‏اند: شناخت روشن و يقينى از دين، تكليف، پيشوا، حجّت خدا، راه، دوست و دشمن، حق و باطل، «بصيرت » نام دارد.[3] چنانچه حضرت امير(ع) از رزمندگان راستين با اين صفت ياد مى‏كند كه:
«حَمَلُوا بَصََائِرَهُمْ عَلى‏ََ اسْيََافِهِمْ »[4]
«بصيرت هاى خويش را بر شمشيرهايشان سوار كردند. يعنى اگر در ميدان نبرد تيغ مى‏زدند از روى بصيرت بود.»
اهمیت بصیرت:
در مورد اهمیت و ارزش بصیرت و اینکه منظور از بصیرت کدام قسم آن است به چند حدیث اکتفا می­کنیم.
1- پيامبر خدا(ص) می­فرماید: «كور آن نيست كه چشمش نابينا باشد بلكه كور [واقعى] آن كسى است كه ديده بصيرتش كور باشد.»[5]
2- حضرت امام على(ع) می­فرماید: «اگر ديده بصيرت كور باشد نگريستن چشم سودى نمى­دهد.»[6]
3- حضرت امام على(ع) می­فرماید: «با بصيرت كسى است كه بشنود و بينديشد، نگاه كند و ببيند، از عبرتها بهره گيرد آنگاه راه روشنى را بپيمايد كه در آن از افتادن در پرتگاهها به دور ماند.»[7]
همانطور که از احادیث فوق استفاده می­شود بینش و آگاهی، در مورد کارهایی که انسان انجام می­دهد، بخصوص اعمال فردی و اجتماعی، حائز اهمیت فوق العاده بوده و در صورت نبود بینش کافی مخصوصا در برهه­های حساس زندگی، آدمی را تا مرحله افتادن در پرتگاهها و خروج از صراط مستقیم الهی پیش می­برد.
بصيرت در قرآن:
اين ماده در ضمن آيات قرآن در سه معنى بكار برده شده است .
1- بمعنى بينائى دل چنانكه در آيه 19سوره مبارکه فاطر مى‏فرمايد:
«هرگز كوردل و روشن ضمير يكسان نيستند.»[8]
2- بمعنى بينائى چشم چنانكه در آيه 2سوره مبارکه انسان مى‏فرمايد:
«(بدین جهت) او را شنوا و بینا قرار دادیم!»[9]
3- بمعنى بينائى با برهان[10] و دليل چنانكه در آيه 125سوره مبارکه طه مى‏فرمايد:
«انسان غافل در روز قيامت مى‏گويد خدايا چرا مرا نابينا محشور كردى و حال آنكه من در دنيا بينا و آگاه بودم؟»[11]
آثار بصيرت:
1- توحيد
از جمله آثار بصيرت، ره ‏يافتن به توحيد و قدرت خدا می­باشد. در این مورد در آیه 16 سوره مبارکه رعد چنین وارد شده است:
«بگو: چه کسی پروردگار آسمانها و زمین است؟» بگو: «الله!» (سپس) بگو: «آیا اولیا (و خدایانی) غیر از او برای خود برگزیده‌اید که (حتی) مالک سود و زیان خود نیستند (تا چه رسد به شما؟!)» بگو: «آیا نابینا و بینا یکسانند؟! یا ظلمتها و نور برابرند؟! آیا آنها همتایانی برای خدا قرار دادند بخاطر اینکه آنان همانند خدا آفرینشی داشتند و این آفرینشها بر آنها مشتبه شده است؟!» بگو: «خدا خالق همه چیز است؛ و اوست یکتا و پیروز!».[12]
2- درخواست بازگشت در آخرت
از دیگر آثار بصيرت و روشن‏بينى، درخواست مجرمان در قيامت، براى رجوع به دنيا است چنانچه درآیه 12 سوره سجده می­فرماید:
«و اگر ببینی مجرمان را هنگامی که در پیشگاه پروردگارشان سر به زیر افکنده، می‌گویند: پروردگارا! آنچه وعده کرده بودی دیدیم و شنیدیم؛ ما را بازگردان تا کار شایسته‌ای انجام دهیم؛ ما (به قیامت) یقین داریم!».[13]
3- عبرت‏ آموزی
عبرت‏آموزى نیز یکی دیگر از آثار بصيرت می­باشد. در آیه 13 سوره مبارکه آل عمران می­فرماید:
«در دو گروهی که (در میدان جنگ بدر) با هم رو به رو شدند، نشانه (و درس عبرتی) برای شما بود: یک گروه، در راه خدا نبرد می‌کرد و جمع دیگری که کافر بود (در راه شیطان و بت) در حالی که آنها (گروه مؤمنان) را با چشم خود، دو برابر آنچه بودند، می‌دیدند. (و این خود عاملی برای وحشت و شکست آنها شد) و خداوند هر کس را بخواهد (و شایسته بداند) با یاری خود تأیید می‌کند. در این، عبرتی است برای بینایان!»[14]
در آیه 24 سوره مبارکه هود می­فرماید:
«حال این دو گروه [= مؤمنان و منکران‌]، حال «نابینا و کر» و «بینا و شنوا» است؛ آیا این دو، همانند یکدیگرند؟! آیا پند نمی‌گیرند؟!».[15]
برای مطالعه بیشتر می­توانید آیه 44 سوره مبارکه نور، آیه 58 سوره مبارکه غافر و آیه 2 سوره مبارکه حشر مراجعه کنید.
5- سود شخصی
حصول منفعت براى خود فرد، یکی دیگر از نتايج بصيرت و ژرف‏نگرى می­باشد[16] چنانچه در آیه 104 سوره مبارکه انعام می­فرماید:
«دلایل روشن از طرف پروردگارتان برای شما آمد؛ کسی که (به وسیله آن، حق را) ببیند، به سود خود اوست؛...»[17]
ابزار بصيرت:‏
1- چشم‏
از جمله ابزار شناخت و درك صحيح حقايق، چشم است چنانچه در آیه179 سوره مبارکه اعراف می­خوانیم:
«به یقین، گروه بسیاری از جن و انس را برای دوزخ آفریدیم؛ ... آنها چشمانی دارند که با آن نمی‌بینند؛ ...»[18]
در آیه 26 سوره مبارکه احقاف می­فرماید:
«ما به آنها [= قوم عاد] قدرتی دادیم که به شما ندادیم و برای آنان گوش و چشم و دل قرار دادیم؛ (اما به هنگام نزول عذاب) نه گوشها و چشمها و نه عقلهایشان برای آنان هیچ سودی نداشت؛ چرا که آیات خدا را انکار می‌کردند؛...»[19]
2- قلب‏
قلب نیز یکی دیگر از ابزار بصيرت و درك حقايق می­باشد در همین زمینه در آیه 179 سوره مبارکه اعراف می­خوانیم:
«به یقین، گروه بسیاری از جن و انس را برای دوزخ آفریدیم؛ آنها دلها [= عقلها ]یی دارند که با آن (اندیشه نمی‌کنند و) نمی‌فهمند؛...»[20]
3- گوش‏
گوش نیز از جمله ابزار­های شناخت و درك صحيح حقايق می­باشد. در آیه 179 سوره مبارکه اعراف می­خوانیم:
«به یقین، گروه بسیاری از جن و انس را برای دوزخ آفریدیم؛... آنها گوشهایی دارند که با آن نمی‌شنوند؛...»[21]
اهل بصيرت:‏
1- حضرت ابراهيم(ع)
حضرت ابراهيم(ع)  از جمله کسانی بود که از بصيرت برخوردار بوده چنانچه در آیه 75 سوره مبارکه انعام می­فرماید:
«و این چنین، ملکوت آسمانها و زمین (و حکومت مطلقه خداوند بر آنها) را به ابراهیم نشان دادیم؛ (تا به آن استدلال کند،) و اهل یقین گردد.»[22]
2- انابه‏كنندگان ‏(کسانی که به درگاه خداوند انابه کردند)
بنده انابه‏كننده به درگاه خداوند، از انسانهاى روشن‏ضمير و اهل‏ بصيرت می­باشد:
«تا وسیله بینایی و یادآوری برای هر بنده توبه کاری باشد!»[23]
3- بندگان خاصّ خدا
برخورد آگاهانه بندگان شايسته خداوند، به هنگام ذكر آيات پروردگارشان، موجب قرار گرفتنشان در شمار اهل بصيرت می­شود:
«بندگان (خاص خداوند) رحمان،... کسانی هستند که هرگاه آیات پروردگارشان به آنان گوشزد شود، کر و کور روی آن نمی­افتند.»[24]
4- حضرت محمّد(ص)
پيامبر گرامى اسلام حضرت محمّد(ص) نیز از ضميرى روشن و آگاه برخوردار بودند:
«بگو: این راه من است من، با بصیرت به سوی خدا دعوت می‌کنم!...»[25]
5- متقين‏
پرهيزكاران، از انسانهاى بيدار دل در مصاف با وسوسه‏هاى شيطانى هستند:
«پرهیزگاران هنگامی که گرفتار وسوسه‌های شیطان شوند، به یاد (خدا و پاداش و کیفر او) می‌افتند و (در پرتو یاد او، راه حق را می‌بینند و) ناگهان بینا می‌گردند»[26]
اسباب بصيرت:‏
1- آخرت‏انديشى‏
آخرت‏انديشى، سبب پيدايش بصيرت در انسان می­شود چنانچه در آیات 45 و 46 از سوره مبارکه ص می­فرماید:
«و به خاطر بیاور بندگان ما... را، صاحبان دستها(ی نیرومند) و چشمها(ی بینا)!* ما آنها را با خلوص ویژه‌ای خالص کردیم و آن یادآوری سرای آخرت بود!»[27]
2- آيات خدا
آيات الهى در زمين و انسان (آفاقى و انفسى)، از عوامل بصيرت می­باشد:
«و در زمین آیاتی برای جویندگان یقین است* و در وجود خود شما (نیز آیاتی است)؛ آیا نمی‌بینید؟!»[28]
3-  امدادهاى خدا
امدادهاى الهى مثل پيروزى مسلمانان در غزوه بدر، از عوامل عبرت و بصيرت می­باشد:
«در دو گروهی که (در میدان جنگ بدر) با هم رو به رو شدند، نشانه (و درس عبرتی) برای شما بود: یک گروه، در راه خدا نبرد می‌کرد؛ و جمع دیگری که کافر بود... در این، عبرتی است برای بینایان (اهل بصیرت)!»[29]
4- تقوا
تقوا و پرهيزكارى، از عوامل روشنايى ضمير و بيداردلى می­باشد:
«پرهیزگاران هنگامی که گرفتار وسوسه‌های شیطان شوند، به یاد (خدا و پاداش و کیفر او) می‌افتند؛ و (در پرتو یاد او، راه حق را می‌بینند و) ناگهان بینا می‌گردند.»[30]
5-  کتابهای آسمانی مثل قرآن و تورات‏
محتوای کتابهای آسمانی مانند قرآن و تورات، مايه درك عميق و بصيرت مردم است:
«... بگو: من تنها از چیزی پیروی می‌کنم که بر من وحی می‌شود؛ این وسیله بینایی از طرف پروردگارتان است...»[31]
«و ما به موسی کتاب آسمانی دادیم بعد از آنکه اقوام قرون نخستین را هلاک نمودیم؛ کتابی که برای مردم بصیرت‌آفرین بود...»[32]
مانع بصيرت‏:
غفلت انسان در دنيا، مانع بصيرت نسبت به حقايق آخرتى است:
«(به او خطاب می‌شود) تو از این صحنه (و دادگاه بزرگ) غافل بودی و ما پرده را از چشم تو کنار زدیم و امروز چشمت کاملا تیزبین است!»[33]
بصیرت در حادثه عاشورا:
حماسه ‏آفرينان عاشورا، بى‏هدف و كوركورانه به كربلا نيامده بودند. آنان اهل بصيرت بودند؛ هم نسبت به درستى و حقّانيت راه و رهبرشان، هم به اينكه وظيفه‏شان جهاد و يارى امام است.[34]
عاشورا به ما مى‏آموزد كه در صحنه‏هاى زندگى، در پيروى­ها و حمايت­ها، در دوستى­ها و دشمنى­ها و موضعگيرى­ها، بر اساس شناخت عميق و بصيرت عمل كنيم و با يقين و اطمينان به درستى كار و حقّانيّت مسير و شناخت خودى و بيگانه و حق و باطل، گام در راه بگذاريم.


[1] -  ابن منظور؛ لسان‏العرب، بیروت، دار صادر،ج 2، ص 418،« بصر».
[2] - هاشمی رفسنجانی، اکبر؛ فرهنگ قرآن، قم، بوستان کتاب،چاپ اول، 1383، ج‏6، ص: 264
[3] - جواد، محدثی؛‏ پيامهاي عاشورا، قم، انتشارات تحسین، چاپ دوم، 1381، ص255 تا 257
[4] - سید رضی؛ نهج البلاغه، ترجمه فیض الاسلام، تهران، انتشارات فقیه، چاپ چهارم، 1378، خطبه 150، ص460.
[5] - محمدی ری شهری، محمد؛ میزان الحکمة، حمید رضا شیخی، قم، دارالحدیث، 1377، چاپ اول ج1، ص558.
[6] - عبد الواحد، آمدی،تصنيف غرر الحكم و درر الكلم، قم، دفتر تبلیغات اسلامی، 1378،چاپ دوم، ص 41
[7] - سید رضی؛ نهج البلاغه، ترجمه فیض الاسلام، تهران، انتشارات فقیه، چاپ چهارم، 1378خطبه 152، ص473
[8] - «وَ مََا يَسْتَوِي الْأَعْمى‏ََ وَ الْبَصِيرُ »
[9] - «فَجَعَلْنََاهُ سَمِيعاً بَصِيراً»
[10] - داور پناه، ابوالفضل‏؛ أنوار العرفان في تفسير القرآن، تهران، انتشارات صدر، 1375، ج‏7، ص: 204
[11] - «قََالَ رَبِّ لِمَ حَشَرْتَنِي أَعْمى‏ََ وَ قَدْ كُنْتُ بَصِيراً»
[12] - «قُلْ مَنْ رَبُّ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ قُلِ اللَّهُ …. قُلْ هَلْ یسْتَوِی الْأَعْمَى وَالْبَصِیرُ أَمْ …».
[13] - «وَلَوْ تَرَى إِذِ الْمُجْرِمُونَ نَاكِسُو رُءُوسِهِمْ عِنْدَ رَبِّهِمْ رَبَّنَا أَبْصَرْنَا وَسَمِعْنَا فَارْجِعْنَا نَعْمَلْ صَالِحًا إِنَّا مُوقِنُونَ»
[14] - «قَدْ كَانَ لَكُمْ آیةٌ فِی فِئَتَینِ الْتَقَتَا ...یرَوْنَهُمْ مِثْلَیهِمْ رَأْی الْعَینِ وَاللَّهُ یؤَیدُ بِنَصْرِهِ مَنْ یشَاءُ إِنَّ فِی ذَلِكَ لَعِبْرَةً لِأُولِی الْأَبْصَارِ»
[15] - «مَثَلُ الْفَرِیقَینِ كَالْأَعْمَى وَالْأَصَمِّ وَالْبَصِیرِ وَالسَّمِیعِ هَلْ یسْتَوِیانِ مَثَلًا أَفَلَا تَذَكَّرُونَ»
[16] - هاشمی رفسنجانی، اکبر؛فرهنگ قرآن، قم، بوستان کتاب،چاپ اول، 1383، ج‏6، ص: 264
[17] - «قَدْ جَاءَكُمْ بَصَائِرُ مِنْ رَبِّكُمْ فَمَنْ أَبْصَرَ فَلِنَفْسِهِ ...»
[18] - «وَلَقَدْ ذَرَأْنَا لِجَهَنَّمَ كَثِیرًا مِنَ الْجِنِّ وَالْإِنْسِ ... وَلَهُمْ أَعْینٌ لَا یبْصِرُونَ بِهَا ... »
[19] - «وَلَقَدْ مَكَّنَّاهُمْ فِیمَا إِنْ مَكَّنَّاكُمْ فِیهِ وَجَعَلْنَا لَهُمْ سَمْعًا وَأَبْصَارًا وَأَفْئِدَةً...»
[20] -«وَلَقَدْ ذَرَأْنَا لِجَهَنَّمَ كَثِیرًا مِنَ الْجِنِّ وَالْإِنْسِ لَهُمْ قُلُوبٌ لَا یفْقَهُونَ بِهَا ...»
[21] - «وَلَقَدْ ذَرَأْنَا لِجَهَنَّمَ كَثِیرًا مِنَ الْجِنِّ وَالْإِنْسِ ... وَلَهُمْ آذَانٌ لَا یسْمَعُونَ بِهَا ...»
[22] - «وَكَذَلِكَ نُرِی إِبْرَاهِیمَ مَلَكُوتَ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ وَلِیكُونَ مِنَ الْمُوقِنِینَ»
[23] - آیه 8 سوره مبارکه ق «تَبْصِرَةً وَذِكْرَى لِكُلِّ عَبْدٍ مُنِیبٍ»
[24] - آیه 63 و 73 سوره مبارکه فرقان
[25] - آیه 108 سوره مبارکه یوسف
[26] - آیه 201 سوره مبارکه اعراف
[27] - آیات 45 و 46سوره مبارکه ص
[28] - آیات 20 و 21 سوره مبارکه ذاریات
[29] - آیه 13 سوره مبارکه آل عمران
[30] - آیه 201 سوره مبارکه اعراف
[31] - آیه 203 سوره مبارکه اعراف
[32] - آیه 43 سوره مبارکه قصص
[33] - آیه 22 سوره مبارکه ق
[34] - محدثي، جواد؛ پيامهاي عاشورا، قم، انتشارات تحسین، چاپ دوم، تابستان 1381،‏ ص255.



منبع : پژوهه

خبرنامه - شبکه های اجتماعی

آمار سایت

    تندیس جشنواره

    pagerank