پرتال دانشگاهی کشور پرتال دانشگاهی کشور
University Portal of Iran

کلمات مرتبط

    نتایج کارشناسی ارشد 97 نتایج ارشد 97 دفترچه کارشناسی ارشد دانشگاه آزاد امریه سربازی استخدام تامین اجتماعی استخدام شرکت نفت استخدام آموزش و پرورش استخدام بانک پذیرش بدون کنکور منابع کارشناسی ارشد منابع دکتری استخدام شهرداری آگهی استخدام پليس استخدام نیروی انتظامی لیست همایش های بین المللی لیست سمینار لیست کنفرانس سالن همایش مقاله ISI دانشگاه پيام نور استخدام بانک پاسارگاد سازمان سما استخدام بانک شهر استخدام بانک گردشگری آگهی استخدام بانک صادرات استخدام بانک پارسیان پودمانی علمی کاربردی 97 استخدام دولتی استخدام استانداری استخدام آتش نشانی استخدام وزارت نيرو استخدام ديپلم استخدام برنامه نویس استخدام حسابدار نمونه سئوالات کارشناسی ارشد نمونه سئوالات دکتری ارزشیابی مدرک دانشگاه پیام نور فراگير دانشپذير مدرک دیپلم مدرک کارشناسی انتخاب رشته کنکور سراسری 97 عدح.هق daneshgah پردیس دانشگاهی شهریه دانشگاهها آگهی استخدام تهران azad karshenasi arshad kardani peyvasteh azmoon konkoor mba مجازی mba یکساله مدرک mba
 اخبار دانشگاهی کشور / اخلاق          11 اسفند 1389 - 02 March 2011


جایگاه فروتنی
فروتنی به عنوان یک فضیلت و یا هنجار اجتماعی در جامعه پذیرفته شده است. هر چند کسانی هستند که در برابر این فضیلت تنها به ستایش آن بسنده می­کنند و در مقام عمل چیزی از آن را نشان نمی دهند اما کشش طبیعی و فطری انسان به فروتنی و تواضع، آن را به فضیلت انسانی تبدیل نموده است و حتی کسانی که در عمل از آن سرباز می زنند در برابر انسان های متواضع، واکنشی از سر ستایش نشان می­دهند.
فروتنی در علوم اخلاقی به عنوان یک فضیلت مورد تشویق قرار می­گیرد و در علوم تربیتی و رفتاری به شکل یک هنجار در جامعه ترویج می­شود. در مقابل، هر انسانی از تکبر و استکبار در حوزه اخلاق و رفتار بیزاری می­جوید و به عنوان امری ضدارزشی نفرت خویش را ابراز می­کند. هر چند که ممکن است در برابر متکبران و مستکبران توان ایستادگی نداشته باشد و گاه به ناچار در برابرشان تسلیم شود ولی در دل از آنان نفرت دارد.
در فرهنگ اسلامی به همان اندازه که از فروتنی در حوزه اخلاق و رفتار ستایش شده از تکبر و استکبار انتقاد گردیده و حتی به فروتنان فرمان داده شده تا در برابر مستکبران مقابله به مثل کرده و از فروتنی بپرهیزند که این تواضع و فروتنی، مستکبران را بر رفتار نابهنجار و اخلاق زشت و ناپسندشان تشویق و ترغیب می­کند.
معنای اخبات
اخبات که از واژه خبت گرفته شده در اصل به معنای زمین هموار، دشت و زمین مطمئن و دارای ریگ، دشت بدون گیاه، زمین سخت و هموار و زمین گود و پهناور است[1]و اصطلاحا به معنی فروتنی کردن، خضوع و خشوع می باشد.[2]
اخبات (تواضع) در آیات و روایات
اخبات به معنای حقیقت و باطن ایمان است و لذا کسی که به این مقام دست یابد به حقیقت ایمان دست یافته و انسانی مطمئن و دارای ثبات عقیده و آرامش می­باشد که هیچگونه خوف و حزن ندارد و تسلیم محض خداست. از امیر مومنان علی علیه السلام در دعای ختم قرآن روایت شده که آن حضرت چنین درخواستی از خداوند می­کند: «اللهم انی اسالک اخبات المخبتین»[3]، خداوندا از تو خشوع خاشعان را مسألت مینمایم.
در قرآن در سوره­های هود آیه ۲۳ و حج آیه ۳۴ و ۵۴ به مقام مخبتین اشاره شده و صفات آنان تبیین گردیده است.
مفسران با توجه به این آیات، اخبات را اطمینان به خدا دانسته­اند که به واسطه آن ایمان شخص هرگز متزلزل و سست نمی­شود و همانند زمینی سخت و محکم در آن جا استقرار یافته است.[4] چنین شخصی دارای نوعی خشوع و خضوع و حالتی استمراری از انابه و تضرع است؛ به گونه­ای که هرگز از خدا منقطع نمی­شود و دمی از او غافل نمی گردد. کسی است که تنها در اندیشه پروردگار و عمل برای رضای اوست و برای عبادت او از همگان بریده و به وی پیوسته است.[5]
برخی از مفسران با توجه به آیه ۲۳ سوره هود که می فرماید: «وَأَخْبَتُوا إِلَى رَبِّهِمْ» بر این باورند که مخبتان به حالتی قلبی و معنوی دست می­یابند که قبول ایمان و عمل را می­بایست در این حالت دانست و بی وجود این حالت روحی و روانی در انسان نمی­توان از درستی ایمان و قبولی عمل سخن گفت. از این رو این دسته از مفسران معتقدند که بدون اخبات نمی­توان ایمان و عمل را کامل دانست و شرط کارساز بودن ایمان و عمل را می­بایست در اخبات جست که به خاطر آن شخص وارد بهشت برین می­شود.[6]
از آنجا که حقیقت اسلام جز تسلیم در برابر خدا نیست و این تسیلم برخاسته از بینش و نگرش خاصی در انسان می­باشد که در حوزه عمل به شکل عمل به آموزه های وحیانی ظهور می­کند حقیقت تسلیم را اخبات دانسته­اند و گفته­اند که تسلیم و اخبات یکی هستند و برای تایید نظر خویش به این روایت امام صادق علیه السلام استناد می­کنند که می­فرماید: «أتَدْرُونَ مَا التَّسْلِیمُ ... هُوَ وَ اللَّهِ الْإِخْبَات»[7] آیا می دانید که تسلیم چیست؟... به خدا سوگند تسلیم همان اخبات است.
ویژگی مخبتان
چنان که گفته شد اخبات ارتباط تنگاتنگی با ایمان و عمل صالح دارد و از این رو مُخبِت، همان کسی است که تقید کامل به ایمان و عمل صالح داشته و در مقام تسلیم نشسته است. خداوند در آیه ۲۳ سوره هود می­فرماید: «إِنَّ الَّذِینَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ وَأَخْبَتُوا إِلَى رَبِّهِمْ» آنان در برابر خدا متواضع و فروتن و مطمئن به پروردگار و اهل دانش هستند. این دانش ایشان همراه بصیرتی است که برخاسته از دانش و بصیرت الهی می­باشد و خداوند است که به طور مستقیم به ایشان حقایق را نشان می­دهد.
از این رو آنان را کسانی شمرده است که دارای نشانه و بینه­ای از سوی پروردگارشان هستند که آنان را می­پروراند.
مخبتان انسان هایی با دلی سالم و قلبی نرم در برابر حق و حقیقت هستند: «تُخْبِتَ لَهُ قُلُوبُهُمْ»[8]
آنان کسانی هستند که هرگز ستم نمی­ورزند و از آنجا که به طور کامل به روز جزا ایمان و اطمینان دارند از حقوق شخصی خویش گذشته و در صدد انتقام برنمی­آیند و همه اعمال و رفتارشان بر پایه تسلیم محض به خداوند انجام می­شود.
تواضع و فروتنى در روایات اسلامى
در منابع شیعه و اهل سنت احادیث فراوانى در مورد تواضع به چشم مى‏خورد كه بعضى درباره اهمیت تواضع و بعضى در باره علامت و آثار متواضعان و یا ثمره تواضع و آداب آن مى‏باشد.
در اهمیت تواضع تعبیرات بسیار جالبى در روایات آمده است:
1-   در حدیثى از رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم مى‏خوانیم:
«مَالِی لَاأَرَى عَلَیكُمْ حَلَاوَةَ الْعِبَادَةِ؟ قَالُوا وَ مَا حَلَاوَةُ الْعِبَادَةِ؟ قَالَ التَّوَاضُع»[9]
چرا من در شما حلاوت عبادت را نمى‏بینم؟ عرض كردند: حلاوت عبادت چیست؟ فرمود: تواضع.
ناگفته پیداست­ ‏حقیقت عبادت، نهایت ‏خضوع در برابر پروردگار است. كسى كه شیرینى خضوع و تواضع در برابر خدا را دریابد در برابر خلق خدا نیز متواضع است.
2-   در حدیث دیگرى از امیرمؤمنان علیه السلام آمده است:
«عَلَیكَ بِالتَّوَاضُعِ فَإِنَّهُ مِنْ أَعْظَمِ الْعِبَادَة»[10]
بر تو باد تواضع كه از بزرگترین عبادات است.
3-   از امام حسن عسكرى علیه السلام نقل شده است كه فرمود:
«التَّوَاضُعُ نِعْمَةٌ لَا یحْسَدُ عَلَیهَا»[11]
تواضع نعمتى است كه در آن، مورد حسد دیگران قرار نمی­گیرى.
معمولا هر نعمتى نصیب انسان مى‏شود مزاحمت‏هاى حسودان افزوده مى‏گردد و گاه این حسادت چنان فضاى زندگى را تنگ مى‏كند كه زندگى بر صاحب نعمت مشكل مى‏شود ولى تواضع از این قاعده كلى مستثنى است.
آثار تواضع:
در باره ثمرات و آثار مثبت تواضع نیز روایات فراوانى از معصومین به ما رسیده است كه چند حدیث پر معنى را در ذیل مى‏آوریم:
در حدیثى از امام امیرالمؤمنین علیه السلام مى‏خوانیم:
«ثَمَرَةُ التَّوَاضُعِ الْمَحَبَّةُ[12]و ثَمَرَةُ الْكِبْرِ الْمَسَبَّةُ»[13]
میوه درخت تواضع و فروتنى كردن دوستى و محبت است،
در حدیث دیگرى از رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم مى‏خوانیم:
«التَّوَاضُعُ لَا یزِیدُ الْعَبْدَ إِلَّا رِفْعَةً فَتَوَاضَعُوا یرْفَعْكُمُ اللَّه‏».[14]
تواضع و فروتنى جز بلندى و رفعت مقام بر انسان نمى‏افزاید پس شما هم متواضع باشید تا خداوند شما را بلند مقام سازد.
گاه چنین تصور مى‏شود كه تواضع انسان را كوچك مى‏كند در حالى كه این یك برداشت ‏سطحى و نادرست است. همواره مى‏بینیم افراد متواضع در جامعه مورد احترام و داراى عظمت و شخصیت هستند و تواضع بر منزلت آنها مى‏افزاید.
در حدیثى از امام صادق علیه السلام آمده است:
«التَّوَاضُعُ أَصْلُ كُلِّ خَیرٍ نَفِیسٍ وَ مَرْتَبَةٍ رَفِیعَةٍ... وَ مَنْ تَوَاضَعَ لِلَّهِ شَرَّفَهُ اللَّهُ عَلَى كَثِیرٍ مِنْ عِبَادِهِ... وَ لَیسَ لِلَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ عِبَادَةٌ یقْبَلُهَا وَ یرْضَاهَا إِلَّا وَ بَابُهَا التَّوَاضُعُ- وَ لَا یعْرِفُ مَا فِی مَعْنَى حَقِیقَةِ التَّوَاضُعِ إِلَّا الْمُقَرَّبُونَ مِنْ عِبَادِهِ الْمُسْتَقِلِّینَ  بِوَحْدَانِیتِهِ- ...[15]
تواضع ریشه هر كار نیك و با ارزش است و مقام والایى است... و هر كس براى خدا تواضع كند خداوند او را بر بسیارى از بندگانش شرافت مى‏بخشد... و هیچ عبادتى براى خدا مورد رضا و قبول نخواهد بود مگر اینكه درب آن تواضع است و حقیقت تواضع را جز مقربانى كه مستقل در وحدانیت‏خداوند هستند درك نمى‏كنند...
این سخن را با حدیثى كه از حضرت مسیح(ع) نقل شده است پایان مى‏دهیم که می­فرماید:
«بِالتَّوَاضُعِ تُعْمَرُ الْحِكْمَةُ لَا بِالتَّكَبُّرِ وَ كَذَلِكَ فِی السَّهْلِ ینْبُتُ الزَّرْعُ لَا فِی الْجَبَل‏».[16]
به وسیله تواضع، مزرعه حكمت آباد مى‏شود نه به وسیله تكبر، چنانكه زراعت در زمین نرم و هموار مى‏روید نه بر روى كوه!
انواع تواضع:
تواضع بر دو گونه است: 1ـ تواضع در برابر خدا كه از خواص اصلی عبودیت و بندگی است و بدون آن ماهیت بندگی محقق نمی­‏شود 2ـ تواضع در برابر انسان‏های با ایمان یا انسان­هایی كه تواضع در برابر آن‏ها اثر مثبت دارد و موجب جذب آن‏ها به سوی ارزش‏ها می‏گردد.
تواضع در برابر خدا
نشانه تواضع در برابر خدا، تسلیم در برابر فرمان‏های او، اطاعت و كمال خشوع و خضوع در برابر عظمت او می‏باشد. به گونه‏ای كه انسان آنچه دارد همه را از آن خدا دانسته و خود را ذره‏ای بسیار ناچیز از مخلوقات او بداند؛ شاكر و سپاسگزار بی­چون و چرا باشد و از هرگونه خودخواهی در برابر خواست خدا پرهیز نماید.
تواضع نسبت به همدیگر
نوع دیگر تواضع، تواضع در برابر انسان‏ها، در برابر پدر و مادر، همسایگان، دوستان، بستگان و سایر مردم است. تواضع موجب استحكام پیوند انسان‏ها و محبّت و الفت بیشتر شده و بر صفا و صمیمیت می‏افزاید و هر گونه كدورت و بدبینی و آثار شوم دیگر، مثل تكبّر و خودخواهی را از جامعه پاك می‏سازد.
تواضع موجب ارتفاع مقام و افزایش احترام انسان در جامعه شده و باعث اعتماد و آرامش می‏گردد و به اخلاق انسان زینت می‏بخشد و رشته‏های روابط حسنه و ارتباط صمیمانه را محكم می‏كند و انسان را در برابر حق تسلیم نموده و از هرگونه زورگویی و تجاوز به حقوق دیگران باز می‏دارد و به طور خلاصه، منشأ بركات معنوی و اخلاقی فردی و اجتماعی بسیاری خواهد شد.
تواضع مثبت و منفی
البته لازم به تذكّر است كه باید مرزها را شناخت و دانست كه مرز بین ذلّت و تواضع، مرز باریكی است. ای بسا افرادی كه بر اثر اشتباه، به عنوان تواضع، تن به گناه ذلّت می‏دهند كه می‏توان از آن به تواضع منفی تعبیر كرد. این گونه تواضع ساختگی در اسلام به شدّت نهی شده است. قرآن در توصیف فرزانگان ممتاز می‏فرماید: «أَذِلَّةٍ عَلَى الْمُؤْمِنِینَ أَعِزَّةٍ عَلَى الْكَافِرِینَ»[17] آنها در برابر مومنان متواضع و در برابر كافران، خشن و سرسخت هستند.
از این آیه به روشنی استفاده می‏شود كه تواضع در برابر كافران و سركشان، منفی و ناصحیح است.



[1] - راغب اصفهانی؛ مفردات الفاظ قرآن، دمشق سوریه، دارلقلم، 1412ه، چاپ اول،ص ۲۷۲
[2] - دهخدا، علی اكبر؛ لغت نامه دهخدا، تهران، چاپخانه مجلس، سال 1325 ش، ج3 ، ص1484.
[3] - مجلسی، محمد باقر؛ بحارالانوار الجامعة لدرراخبارالائمة الاطهار، بیروت، وفا، 1403ه، نوبت دوم،ج ۸۹، ص۲۰۶.
[4] - طباطبایی، سید محمد حسین؛المیزان ،بیروت، الاعلمی للمطبوعات، چاپ دوم، 1391، ج ۱۰، ص ۱۹۳.
[5] - طبرسی؛مجمع البیان، رسولی محلاتی و یزدی طباطبایی،بیروت،دارالمعرفه، چاپ دوم، 1408، ج ۵ ص ۲۳۰.
[6] - هاشمی رفسنجانی، اکبر؛ تفسیر راهنما، قم، دفتر تبلیغات اسلامی ، چاپ اول، 1378، ج ۸ ص ۶۱
[7] - كليني محمدبن يعقوب؛ الكافی، علی اکبر غفاری،بیروت، ج1 ص391.
[8] - قرآن کریم، سوره حج، آیه ۵۴.
[9] - ورام،مجموعه‏ ورام (تنبیه الخواطر)، قم، فضيلت تواضع، ص374.
[10] - مجلسی محمد باقر، بحارالانوارالجامعة لدرراخبار الائمة الاطهار، بیروت، وفا، 1403ه، نوبت دوم ج‏ 72 ص 119
[11] - همان، ج‏ 75  ص 374
[12] - عبد الواحد، آمدی،تصنيف غرر الحكم و درر الكلم، قم، دفتر تبلیغات اسلامی، 1378،چاپ دوم، ص249.
[13] - همان، ص310.
[14] - ورام،مجموعه‏ ورام (تنبیه الخواطر)، قم، ج‏1، باب الغضب، ص 126
[15] - مجلسی محمد باقر، بحارالانوارالجامعة لدرراخبار الائمة الاطهار، بیروت، وفا، 1403ه، نوبت دوم ج‏72 ص 121
[16] - كليني محمدبن يعقوب، الكافی، علی اکبر غفاری،بیروت، ج‏1،ص 37
[17] - قرآن کریم، سوره مائده، آیه ۵۴.


منبع : پژوهه

خبرنامه - شبکه های اجتماعی

آمار سایت

    تندیس جشنواره

    pagerank