چگونه از حواس پرتی و آشفتگی ذهنی رها شویم و بهتر درس بخوانیم؟

تا حالا شده کتاب را باز کنید، چند دقیقه درس بخوانید و ناگهان متوجه شوید ذهنتان جای دیگری است؟ یکبار سراغ گوشی میروید، بعد به کارهای عقبافتاده فکر میکنید و در نهایت بعد از یک ساعت میبینید فقط چند صفحه خواندهاید. این اتفاق برای بسیاری از دانشآموزان و دانشجویان آشناست و معمولا فقط به کمبود اراده مربوط نمیشود. شما با درک دلایل حواس پرتی میتوانید کیفیت مطالعه خود را بهتر کنید و به اهداف تحصیلی خود برسید.
مهمترین دلایل حواس پرتی هنگام درس خواندن
پیدا کردن علت حواس پرتی، اولین قدم برای برطرف کردن آن است. اگر ندانید چرا تمرکزتان از بین میرود، معمولا فقط مدت مطالعه را بیشتر میکنید، بدون اینکه بازدهی افزایش پیدا کند.
استفاده مداوم از موبایل
اعلان پیامها، شبکههای اجتماعی و حتی وسوسه چک کردن چند دقیقهای گوشی میتواند تمرکز را بههم بزند. بهتر است هنگام مطالعه گوشی را روی حالت بیصدا قرار دهید و آن را خارج از دسترس خود بگذارید. اگر برای درس به اینترنت نیاز ندارید، خاموش کردن اینترنت گوشی هم میتواند موثر باشد.
محیط نامناسب برای مطالعه
تلویزیون روشن، رفتوآمد زیاد، صدای محیط، نور نامناسب یا میز شلوغ، توجه ذهن را مدام از درس جدا میکند. برای مطالعه بهتر، یک محل ثابت، خلوت و مرتب انتخاب کنید تا ذهن به مرور به آن فضا بهعنوان محل درس خواندن عادت کند.
افکار مزاحم و آشفتگی ذهنی
گاهی مشکل از محیط نیست، بلکه ذهن درگیر موضوعات مختلف است. فکر کردن به امتحان، مشکلات شخصی، کارهای عقبافتاده یا نگرانی درباره آینده باعث میشود متن را بخوانید، اما چیزی از آن در ذهنتان نماند. در این شرایط قبل از شروع مطالعه، کارها و دغدغههای مهم خود را روی کاغذ یادداشت کنید تا ذهن مجبور نباشد همه آنها را همزمان نگه دارد.
خستگی و خواب ناکافی
وقتی بدن خسته است، انتظار تمرکز طولانیمدت منطقی نیست. خواب ناکافی، مطالعه در ساعت نامناسب و استراحت نکردن بین جلسات مطالعه، سرعت یادگیری و قدرت تمرکز را کاهش میدهد. بهجای مطالعه چندساعته بدون وقفه، زمان مطالعه را به بخشهای کوتاهتر تقسیم کنید.
نداشتن برنامه مطالعاتی
وقتی دقیقا نمیدانید قرار است در یک ساعت آینده چه چیزی بخوانید، شروع مطالعه سختتر میشود و احتمال عقب انداختن آن افزایش پیدا میکند. یک برنامه ساده داشته باشید و برای هر جلسه فقط یک هدف مشخص تعیین کنید؛ مثلا «حل ۲۰ تست ریاضی» یا «مطالعه ۱۰ صفحه از فصل سوم».
چگونه هنگام درس خواندن تمرکز بیشتری داشته باشیم؟

تمرکز مهارتی است که با ایجاد شرایط مناسب و تمرین منظم بهتر میشود. برای شروع، لازم نیست تغییرات پیچیدهای ایجاد کنید. با درک راه های افزایش تمرکز هنگام درس خواندن میتوانید کیفیت مطالعه خود را بهبود دهید.
مطالعه را با هدف مشخص شروع کنید
بهجای اینکه بگویید «امروز باید زیاد درس بخوانم»، هدف دقیق تعیین کنید. مثلا مشخص کنید تا پایان این جلسه باید یک مبحث را بخوانید، خلاصه کنید یا تعدادی تست بزنید. هدف مشخص، شروع مطالعه را راحتتر و حواس پرتی را کمتر میکند.
زمان مطالعه را مدیریت کنید
قرار نیست چند ساعت پشت سر هم بدون افت تمرکز درس بخوانید. مطالعه را به بازههای مشخص تقسیم کنید و بین آنها استراحت کوتاه داشته باشید. در زمان استراحت هم بهتر است سراغ شبکههای اجتماعی نروید، چون برگشتن از فضای آنها به درس دشوارتر میشود.
عوامل مزاحم را قبل از شروع حذف کنید
بطری آب، جزوه، کتاب و وسایل لازم را از قبل آماده کنید تا وسط مطالعه مجبور نشوید مدام از جایتان بلند شوید. حتی کارهای سادهای مثل مرتب کردن میز میتواند تعداد وقفههای غیرضروری را کاهش دهد.
افکار مزاحم را به تعویق بیندازید
اگر هنگام مطالعه فکری ناگهانی وارد ذهنتان شد، لازم نیست همان لحظه آن را دنبال کنید. یک کاغذ کنار دستتان بگذارید و موضوع را کوتاه یادداشت کنید. به این ترتیب، ذهن مطمئن میشود آن کار فراموش نخواهد شد و میتواند دوباره به درس برگردد.
با صدای ذهن خود مقابله نکنید
گاهی تلاش برای اینکه «اصلا حواسم پرت نشود» خودش باعث استرس بیشتر میشود. حواس پرتی طبیعی است. مهم این است که بعد از متوجه شدن آن، بدون سرزنش خودتان به مطالعه برگردید. تکرار همین کار به مرور زمان توانایی حفظ توجه را بیشتر میکند.
آیا سرعت مطالعه روی تمرکز تاثیر دارد؟

سرعت مطالعه پایین همیشه به معنی یادگیری بهتر نیست. وقتی برای خواندن یک مطلب زمان زیادی صرف میکنید، ممکن است ذهن خسته شود و تمرکز افت کند. از طرف دیگر، خواندن بیش از حد سریع بدون درک مطلب هم نتیجه خوبی ندارد. هدف باید رسیدن به سرعتی باشد که متناسب با دشواری متن، توانایی درک و یادآوری شما باشد.
در این زمینه، یادگیری مهارتهای مطالعه سریع میتواند به شما کمک کند تا مطالب ساده را با سرعت بیشتری بخوانید و زمان بیشتری برای بخشهای دشوارتر باقی بگذارید. برای تقویت این مهارت، میتوانید از منابع آموزش تند خوانی استفاده کنید و همزمان روی افزایش دامنه دید، کاهش برگشت چشم به کلمات قبلی و درک بهتر مفهوم کلی متن تمرین داشته باشید.
برای مطالعه بهتر، سرعت مهمتر است یا تمرکز؟
این دو مهارت باید در کنار هم تقویت شوند. اگر سرعت مطالعه زیاد باشد اما چیزی از متن به خاطر نماند، زمان شما هدر رفته است. از طرف دیگر، اگر بیش از حد آهسته پیش بروید، حجم درسها زیاد به نظر میرسد و فشار ذهنی افزایش پیدا میکند.
بهترین روش این است که متن را بر اساس اهمیت دستهبندی کنید. مطالب ساده و تکراری را سریعتر بخوانید و برای مفاهیم مهم، فرمولها و بخشهایی که نیاز به یادگیری عمیق دارند، زمان بیشتری اختصاص دهید.
یک الگوی ساده برای مطالعه متمرکز
برای اینکه این نکات را در عمل اجرا کنید، میتوانید هر جلسه مطالعه را به شکل زیر پیش ببرید:
۱- هدف جلسه را مشخص کنید
قبل از شروع، دقیقا تعیین کنید قرار است در این جلسه چه کاری انجام دهید. مثلا مطالعه یک بخش از کتاب، یادگیری یک مبحث یا حل تعدادی تست. هدف مشخص باعث میشود زمان مطالعه را بدون برنامه و سرگردان سپری نکنید.
۲-موبایل و عوامل مزاحم را کنار بگذارید
گوشی را روی حالت بیصدا قرار دهید و ترجیحا آن را دور از میز مطالعه بگذارید. اعلانها، شبکههای اجتماعی، تلویزیون و رفتوآمدهای غیرضروری حتی اگر فقط چند دقیقه توجه شما را بگیرند، بازگشت کامل به درس را سختتر میکنند.
۳- حدود ۳۰ تا ۵۰ دقیقه روی یک مبحث مشخص تمرکز کنید
در این بازه فقط روی همان کاری که از قبل تعیین کردهاید تمرکز داشته باشید. مدام بین درسهای مختلف جابهجا نشوید و تا حد امکان کارهای دیگری مثل پاسخ دادن به پیامها یا مرتب کردن وسایل را به زمان استراحت موکول کنید.
۴- چند دقیقه استراحت کنید
بعد از یک بازه مطالعه، ۵ تا ۱۰ دقیقه استراحت کنید تا ذهن فرصت بازیابی داشته باشد. بهتر است در این زمان کمی راه بروید، آب بنوشید یا از فضای درس فاصله بگیرید و سراغ محتوایی که دوباره ذهن را درگیر میکند نروید.
۵- بدون نگاه کردن به کتاب، ببینید چه چیزهایی یاد گرفتهاید
کتاب یا جزوه را ببندید و با زبان خودتان توضیح دهید که چه مطالبی یاد گرفتهاید. چند سوال از خودتان بپرسید یا نکات اصلی را از حافظه بیان کنید. این کار مشخص میکند آیا واقعا مطلب را فهمیدهاید یا فقط آن را خواندهاید.
در نهایت چگونه حواس پرتی را کمتر کنیم؟
برای بهتر درس خواندن، لازم نیست هر روز ساعتهای طولانی پشت میز باشید. مهمتر از زمان مطالعه، کیفیت آن است. موبایل را از محیط مطالعه دور کنید، فضای مناسبی داشته باشید، خواب و استراحت کافی را جدی بگیرید و برای هر جلسه هدف مشخصی تعیین کنید. در کنار این موارد، یادگیری مهارتهای مطالعه و مدیریت زمان میتواند کمک کند مطالب را با فشار ذهنی کمتری پیش ببرید.
مهمتر از همه، انتظار نداشته باشید از همان روز اول چند ساعت بدون حواس پرتی درس بخوانید. تمرکز با تکرار و اصلاح عادتهای روزمره بهتدریج بهتر میشود.



