پرتال دانشگاهی کشور پرتال دانشگاهی کشور
University Portal of Iran

کلمات مرتبط

    نتایج کارشناسی ارشد 97 نتایج ارشد 97 دفترچه کارشناسی ارشد دانشگاه آزاد امریه سربازی استخدام تامین اجتماعی استخدام شرکت نفت استخدام آموزش و پرورش استخدام بانک پذیرش بدون کنکور منابع کارشناسی ارشد منابع دکتری استخدام شهرداری آگهی استخدام پليس استخدام نیروی انتظامی لیست همایش های بین المللی لیست سمینار لیست کنفرانس سالن همایش مقاله ISI دانشگاه پيام نور استخدام بانک پاسارگاد سازمان سما استخدام بانک شهر استخدام بانک گردشگری آگهی استخدام بانک صادرات استخدام بانک پارسیان پودمانی علمی کاربردی 97 استخدام دولتی استخدام استانداری استخدام آتش نشانی استخدام وزارت نيرو استخدام ديپلم استخدام برنامه نویس استخدام حسابدار نمونه سئوالات کارشناسی ارشد نمونه سئوالات دکتری ارزشیابی مدرک دانشگاه پیام نور فراگير دانشپذير مدرک دیپلم مدرک کارشناسی انتخاب رشته کنکور سراسری 97 عدح.هق daneshgah پردیس دانشگاهی شهریه دانشگاهها آگهی استخدام تهران azad karshenasi arshad kardani peyvasteh azmoon konkoor mba مجازی mba یکساله مدرک mba
 اخبار دانشگاهی کشور / ارتباطات          09 اسفند 1389 - 28 February 2011


پائولو به‌سال 1921 در رسیفه (Recife) برزیل، که مرکز یکی از فقیر­ترین و عقب مانده­ترین ناحیه­های جهان سوم است، متولد شد. دیری نکشید که ناچار شد به‌طور مستقیم مزه فقر و عقب­ماندگی، را بچشد؛ چون بحران اقتصادی سال 1929 ایالات متحده، اندک اندک بر برزیل نیز سایه افکند. این وضع، اثری ژرف بر زندگی او گذاشت؛ زیراکه وی را با دردهای جانکاه ناشی از گرسنگی آشنا ساخت و به‌سبب دل­مردگی ناشی از آن، از پیشرفت در درس عقب انداخت. شریک شدنش در آغاز عمر با زندگی بینوایان، او را به کشف چیزی نایل ساخت که خود، آن‌را "فرهنگ خاموشی" بی­بهرگان می­نامد. بر او آشکار شد که مجموعه دستگاه آموزش و پرورش، یکی از مهم­ترین ابزارها برای حفظ این "فرهنگ خاموشی" است.[1]
وی دکترای خود را به‌سال 1959، با نگارش رساله‌ای در زمینه فلسفه تعلیم و تربیت از دانشگاه زادگاهش اخذ کرد. پس از کودتای نظامی در سال 1964، به‌جرم خیانت دستگیر و تبعید شد. در سال 1968 کتاب "آموزش ستمدیدگان" را در اسپانیا و  انگلیس چاپ کرد؛ ولی نتوانست آن‌را در کشورش منتشر کند. این کتاب، حاوی نظریات او درباره سوادآموزی در کشورهای استعمارشده است. سال 1969 برای تدریس به دانشگاه هاروارد دعوت شد؛ به‌همین سبب آمریکای لاتین را به قصد ایالات متحده امریکا ترک گفت و در دانشگاه هاروارد مشغول تدریس شد .در 1970 به ژنو دعوت شد و برای مدت 10‌ سال به‌عنوان مشاور در اداره تعلیم و تربیت شورای جهانی کلیساها فعالیت کرد. در 1979 پس از 15 سال تبعید و دوری از وطن، به او و دیگرتبعید‌‌‌‌شدگان اجازه بازگشت به برزیل داده شد و سال 1980 به وطن بازگشت. پس از ورود به کشورش به حزب کارگران در سائوپائولو پیوست و از چهره‌های مؤثر در آن حزب بود. همچنین به تدریس در دانشگاه کاتولیک پونتیفیکا سائوپائولو و دانشگاه کامپیانس مشغول شد. در 1989 پس از آنکه حزب کارگر برنده انتخابات شهرداری سائوپائولو شد، فریره رئیس آموزش و پرورش شهر شد. در 1991، مؤسسه مجمع اندیشمندان و منتقدان آموزش و پرورش را تأسیس کرد.  این مؤسسه به 18 کشور جهان توسعه یافت که با مرکزیت سائوپائولو و ریاست خود او فعالیت می‌کرد. فریره در دوم ماه می سال 1997، به‌علت حمله قلبی در شهر سائوپائولو دیده از جهان فروبست؛ ولی دیدگاه‌های او در زمینه تعلیم و تربیت، کماکان موضوع بحث محافل علمی در این رشته است.[2]
آراء و اندیشه­های فریره
از فریره آرای انتقادی زیادی در زمینه ارتباطات نقل شده، که می‌توان آنها را در موضوعات زیر خلاصه کرد:
1. توسعه رهایی‌بخش؛ فریره از مشهورترین منتقدان در حیطه ارتباطات و توسعه و از حامیان رویکرد توسعه رهایی‌بخش به‌شمار می­آید. این رویکرد، بر "رهایی افراد و اجتماع" از ستمدیدگی که "وسیله توانمندسازی و خوداتکایی"، به‌عنوان هدف توسعه است، تأکید می­ورزد. به‌اعتقاد فریره، «منابع عمده ظلم و ستم، آموزش‌گران و ارتباط­گرانی هستند که هدف­شان انتقال دانش خود به دریافت‌کنندگان یا دانشجویان نادان و منفعل (هدف) است.»[3]
وی این نظام آموزشی را نظام "آموزش بانکی" می­نامد و به‌جای آن، نظامی مبتنی بر "گفت­و­گوی رهایی­بخش" که ریشه در برابری، اعتماد متقابل و اعتقاد دارد را پیشنهاد می­دهد.[4]
در رویکرد توسعه رهایی‌بخش، مذهب از جایگاه مهمی برخوردار است؛ به‌نحوی که بسیاری از (البته نه همه) پیشتازان این رویکرد، از جمله فریره دارای گرایشات مذهبی قوی بودند. همین مبانی مذهبی فریره، افکار او درباره جامعه انسانی و تحوّل فردی را شکل داده است. در نگاه فریره، «نوع بشر از طریق رابطه با خدا و سپس با سایر انسان‌ها تعریف می­شود» و "غیر انسانی شدن"، در نتیجه جدایی این رابطه (که تبعاتی زیان‌بخش برای "عزت و ماهیت حقیقی انسان" دارد)، است.[5]
2. محاوره؛ محاوره، محوری­ترین اصل در تفکر فریره است. در اندیشه فریره، محاوره بر "اعتقاد به فرد و خلاقیت او" بنا شده است. "محاوره، برخورد انسانهایی" است که می­کوشند «جهان را با نام صدا کنند» و این افراد در «مخاطب قرار دادن جهان از حق مساوی سخن گفتن برخوردارند». در نتیجه، انحصار "حق استفاده از واژگان" در دست یک گروه و تحمیل جهان مسمّای این گروه بر دیگران، جریان محاوره نیز متوقف می­شود.[6]
بر این اساس، در یک "فراگرد ارتباطی-مشارکتی"، مردم به‌اندازه دریافت پیام به "انتقال و انتشار اندیشه­هایشان" نیز علاقمندند. آزادی، نتیجه محاوره است و از سوی دیگر، از­ خودبیگانگی، نیز نتیجه فقدان مشارکت و محاوره در فراگرد ارتباط است. «در این رهیافت، تماس و ارتباط واقعی، هنگامی شکل می­گیرد که با هم‌گرایی و اعتماد دو طرف همراه باشد.»[7]
تلاش فریره بر تغییر وضعیت ستم­دیدگان، استعمارزدگان و افراد منفعل به افرادی آزاده و فعّال، استوار بود. وی به مخالفت با نظام آموزشی تحمیلی و مقرر از بالا می­پردازد و «معتقد است که محتوای آموزش و پرورش باید بر اثر گفت­و­شنود راستین با مردم چنان تنظیم شود که جواب‌گوی خواست­ها و برآورنده نیازهای آنان باشد.» به‌اعتقاد وی، حتّی واژه­های آموزشی نیز باید برگرفته از زندگی مردم و "تمرینی برای رسیدن به آزادی و برخورداری از آن" باشد.[8]
نظریه پائولو برای آموزش و سوادآموزی بزرگسالان، «نظریه­ای آموزشی است که از بطن خود فرهنگ سکوت زاده شده است، نه روشی مکانیکی.» [9]
فریره، نادانی فرد و مستغرق بودن وی در فرهنگ خاموشی را مانعی بر سر راه "برخورد گفت­و­شنودی با دیگران" و نگریستن به جهان با چشمی نقّاد نمی­داند. به‌اعتقاد او، اگر چنین فردی دارای "ابزار لازم برای چنین برخوردی" باشد، می­تواند به‌تدریج به واقعیت شخصی و جامعه خود و نیز تضادهای موجود در آن و به این‌که واقعیت را درک کرده است، پی ببرد و رفتاری منتقدانه با این واقعیت داشته باشد. در این فرایند، دیگر، خبری از رابطه قدیمی معلّم و شاگرد که مبتنی بر رابطه­ای پدر و فرزندانه بود، نیست. «دهقان،[10] می­تواند به‌نحوی مؤثرتر از هر معلمی که از خارج آورده شود، این جریان را برای همسایه خود آسان سازد.»[11]
به اعتقاد فریره، «انتقال یک­سویه معلومات از یک منبع موقّتی قدرتمند به دریافت­کنندگان انفعالی، به هیچ‌وجه در رشد شخصیت آن­ها تاُثیر مثبت نمی­گذارد و به ایجاد خود­آگاهی مستقل، نگاه منتقدانه و توانا کردن افراد برای مشارکت در حل مسائل اجتماعی کمک نمی­کند؛ بر همین اساس، فریره نظام جدیدی را تحت عنوان آموزش ستمدیدگان در کتابی با همین عنوان طرح می­کند، که بر مبنای اصول چهارگانه زیر استوار است: «محاوره، طرد تفاوت دو طرف ارتباط، اعتقاد به توانایی و خلاقیت فرد و مشارکت در کوشش­های رهایی‌بخش ارتباطی.»[12]
در حقیقت در دیدگاه فریره، هرچند فرد آموزش­دهنده، شخصا دارای نقش است، اما صرفا «تنها دهنده دانش نیست؛ بلکه باعث تسهیل درک و آگاهی شرکت‌کننده در آموزش می­شود».[13]
3- گفت­و­شنود (Dialogue) و ضد گفت­و­شنود (Anti-Dialogue)؛ در گفت‌وشنود، تحمیل عقاید یک طرف گفت­وگو به دیگری دیده نمی­شود. مقدمه و شرط پیشین این جریان، ایمان به انسان است. «بدون ایمان به انسان‌ها، گفت‌وشنود، نمایشی مسخره بیش نیست». گفت‌وشنود براساس ایمان، عشق و فروتنی، «رابطه‌ای افقی بین گفت‌وگوکنندگان ایجاد خواهد کرد؛» که اعتماد متقابل بین شرکت‌کنندگان نتیجه منطقی آن است.[14]
ضد گفت‌وشنود، نقطه مقابل گفت‌وشنود است. نیاز به غلبه، نخستین عنصر در این جریان است. "هدف از عمل ضد گفت‌وشنودی"، سلطه فرد به هر وسیله ممکن بر دیگران است. غلبه یکی بر دیگری، مستلزم تنزّل فرد مغلوب، به مرتبه اشیاست. عنصر دیگر این عمل، "دغلبازی" است؛ که ابزاری برای غلبه است. فرد با دغلبازی می‌کوشد با تخدیر افکار طرف مقابل، او را از فکر کردن باز دارد. عنصر اساسی و نهایی در این عمل، استیلای فرهنگی است؛ که همچون دغلبازی به اهداف سلطه کمک می‌کند. براساس این عنصر، فرد غالب، «در زمینه فرهنگی طرف مقابل نفوذ می‌کند و با نادیده گرفتن استعدادهای او، بینش خود از جهان را بر او تحمیل می‌کند و با جلوگیری از اظهار وجود او، مانع آفرینندگی‌اش می‌شود».[15]
«پیام اصلی فریره این است که هرکسی فقط تا حدی می­تواند بداند که نسبت به واقعیت طبیعی، فرهنگی و تاریخی­ای که در آن غرق است، طرح مسأله کند. "طرح مسأله" از دیدگاه او، شرکت تمامی مردم در امر تدوین قوانین کلّی واقعیت به‌کمک نشانه­هایی است که بتواند شناخت انتقادی را در آنان بیافریند و توانایی دگرگون ساختن روابطشان با طبیعت و نیروهای اجتماعی را بدان‌ها بدهد. این تمرین گروهی خوداندیشگی، فقط وقتی از خودستایی و روانشناسی­گرایی بر کنار می­ماند که تمامی شرکت‌کنندگان را به گفت‌و‌شنود با دیگران بکشاند. دیگران که "وظیفه" تاریخی­شان این است که نماینده دگرگون‌سازی واقعیت اجتماعی خود شوند، مردم فقط در چنین شرایطی، نه فاعل و نه مفعول تاریخ خود می‌شوند.»[16]
نتایج کار فریره
جای شگفتی نیست که روش فریره [آموزش و پرورش برای مردم جهان سومی با رعایت برابری در دو طرف ارتباط و برمبنای محاوره و گفت­و­گو] چنان­که گزارش شده، نتایجی چشمگیر در میان دهقانان بی‌سواد آمریکای لاتین داشته و طرفدارانی نیز در بین "گروه­های حاشیه­ای و ناراضی جهان صنعتی" یافته است.[17]
چنین تجربه تربیتی برای یک دهقان بی‌سواد، او را بر وجود خویش، آگاه می‌سازد و مفهومی جدید از "شأن و منزلت" در ذهنش شکل می­گیرد و امیدی تازه می­یابد. بارها، دهقانان، پس از چند ساعت شرکت در کلاس، این کشف­ها را از راه­هایی چشمگیر بیان کرده­اند: «حالا می­فهمم که من هم آدمی هستم، آدمی تربیت‌شده»، «ما کور بودیم و حالا چشممان باز شده است». وقتی‌که چنین وضعی در تعلیم خواندن پیش آید، آدمیان کشف می­کنند که خود، آفریننده فرهنگ هستند و همه کار آنان می­تواند خلّاق باشد و چون کسانی که به‌کلی در حاشیه قرار داده شده بودند، به‌نحوی قطعی دگرگون می­شوند، دیگر نمی­خواهند فقط چیزهایی باشند که به تغییرهایی که در اطرافشان روی می­دهد، پاسخ گویند؛ به‌همین دلیل چنین می­نماید که مصمم به عهده­دار شدن مبارزه­ای هستند که نهادهای جامعه­ای را که تا این زمان برای ستم کردن به آنان به‌کار می­رفته، تغییر دهند.»[18]
فریره نه‌تنها ستمدیدگان جهان سوم، بلکه ستمدیدگان همه جهان را مورد خطاب قرار داده است. چالش وی «برای ستمدیدگان جهان اول نیز چون ستمدیدگان جهان سوم، این است که این تاریخ و سرشت ضد انسانی آن‌را بار دیگر کشف کنند و برای ساختن تاریخی به‌راستی انسانی و عام، دست به‌دست یکدیگر دهند.»[19]
آثار فریره
از فریره آثار متعددی در امر تعلیم و تعلم و ارتباطات وارد شده که به مهمترین آنها اشاره می‌شود:
آموزش ستمدیدگان؛ فریره در این اثر، به شرح اجمالی استدلال اصلی خود به‌نفع تعلیم و تربیت آزادی­بخش می­پردازد و اصلی­ترین مباحثش، از جمله محاوره، گفت‌و‌شنود، استیلای فرهنگی و فرهنگ خاموشی را در این کتاب مطرح می­کند.[20]
کنش فرهنگی برای آزادی؛ در این کتاب، فریره در روش خویش برای سوادآموزی بزرگسالان، آن‌را به‌عنوان کنشی فرهنگی برای آزادی مطرح می­کند و روش فرهنگی را کنشی فرهنگی برای هشیارسازی افراد می­داند.
آموزش شناخت انتقادی؛ فریره در این اثر، آموزش را به‌مثابه تجربه آزادی، عاملی برای بیداری و ابزاری برای مقابله با توده­سازی مطرح می­کند.
نامه­هایی به گینه بیسائو (آموزش و پرورش در عمل)؛ در این اثر، فریره در بازدید از گینه بیسائو، نظام آموزشی این منطقه و فعالیت سوادآموزی برای بزرگسالان را مورد توجه قرار داده و در نامه­هایی به مشاور دولتی برای امور آموزشی و فرهنگی این کشور، به بحث درباره سوادآموزی می­پردازد.


[1]. فریره، پائولو؛ آموزش ستمدیدگان، احمد بیرشک و سیف‌الله داد، تهران، خوارزمی، 1358، ص256-257.
[2]. http://www.hamshahrionline.ir/News/?id=49332.
[3]. ملکات، سرینواس آر و استیونز، لزلی؛ ارتباطات توسعه در جهان سوم، شعبانعلی بهرامپور، تهران، پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی، 1388، ص33-34 و 455.
[4]. همان.
[5]. مولانا، حمید؛ گذر از نوگرایی ارتباطات و دگرگونی جامعه، تهران، مرکز مطالعات و تحقیقات رسانه­ها، 1371، ص67.
[6]. همان، ص116.
[7]. زارعیان، داوود؛ مبانی کلی ارتباطات جمعی، تهران، کارگزار روابط عمومی، 1382، ص137.
[8]. فریره، پائولو؛ آموزش ستمدیدگان، پیشین، ص3.
[9]. فریره، پائولو؛ کنش فرهنگی برای آزادی، احمد بیرشک، تهران، خوارزمی، 1364، ص21.
[10]. واژه­ای است که فریره بارها از آن در کتاب خویش یاد کرده است.
[11]. فریره، آموزش ستمدیدگان، پیشین، ص259.
[12]. زارعیان، داوود؛ پیشین، ص137-138.
[13] . جی. بویل، پاتریک؛ برنامه­ریزی در فرایند توسعه روش­های نوین در برنامه­ریزی آموزش بزرگسالان، غلامرضا احمدی و سعیده شهابی، تهران، انتشارات ققنوس، 1374، ص 43.
[14] . فریره، آموزش ستمدیدگان، پیشین.
[15] . همان.
[16] . فریره، پائولو، آموزش شناخت انتقادی، منصوره کاویانی، تهران، انتشارات آگاه، 1368، ص 14-15.
[17] . فریره، آموزش ستمدیدگان،پیشین، ص 12.
[18] . همان، ص259-260.
[19] . فریره، پائولو، کنش فرهنگی برای آزادی، پیشین، ص13.
[20] . ملکات و استیوز، پیشین، ص418.



منبع : پژوهه

خبرنامه - شبکه های اجتماعی

آمار سایت

    تندیس جشنواره

    pagerank